10 juli 2009

Het Javindo, de verboden taal

javindo
Is een titel van een boekje dat stamt uit 1990 en dat ik onlangs tweedehands kocht. Het is een boekje dat ik eigenlijk al heel lang wil hebben, doch altijd vergeet om het te kopen, dat is bij mij



met heel veel boeken het geval. Ik heb er het geduld niet voor om op boekenmarkten en -winkels te gaan struinen. Ik heb het nu, het ziet er ongebruikt uit en kostte mij 9 euro. Het gaat over taal en dat is een favoriet onderwerp van mij, zeker als er over afwijkend taalgebruik geschreven wordt, dat wordt zeker in dit boekje gedaan

javindo
Het Javindo, de verboden taal
V.E. de Gruiter
Uitg. Moesson – Den Haag 1990 – 89 pag.
ISBN 907030155

De schrijver van dit boekje is geboren in Semarang. Na het behalen van zijn HBS diploma wordt hij bestuurslid van de Jongerenbeweging van het Indisch Europees Verbond (IEV). Hij wordt opgeleid aan de IEV kweekschool en wordt reserve-officier. Daarna is hij onderwijzer te Semarang. Na krijgsgevangenschap keert hij na WO II terug bij het onderwijs te Bandung. In 1947 wordt hij bij de onderwijsinspectie geplaatst en werkt in die functie te Makassar en Lombok. Na zijn repatriëring werkt hij bij het onderwijs in Den Haag. In al die tijd volgt hij diverse cursussen en haalt verschillende onderwijsakten op taalgebied. Hij volgt ook colleges algemene taalwetenschap te Leiden.

Het boekje is het resultaat van een onderzoek dat hij deed naar de taal die in zijn jeugd te Semarang werd gesproken en die hij het Javindo noemt. Het valt me op toen ik dit boekje begon te lezen dat de schrijver “wij” gebruikt, waar hij zichzelf bedoeld, ik dacht dat het “wij” voor de derde persoon enkelvoud slechts aan onze vorst was voorbehouden. In de inleiding gaat de schrijver behoorlijk tekeer tegen de discriminatie van de Indo. Nogal vreemd in een boek over taal. Het eerste hoofdstuk, getiteld “Waarom en Hoe” is ook al een hele verhandeling over de positie en behandeling van de Indo in de loop der eeuwen heen opgenomen. Dat deed mij vermoeden dat ik een verkeerd boekje had gekocht. De schrijver legt ook de herkomst van het woord “Pecuk, dat ik als “Pecoh” ken uit. Hij komt uit op een scheldwoord voor de minste soort van kleurlingen. “Het werd gebruikt als discriminerende aanduiding van de Indische Nederlander uit lagere oftewel armere milieus met een gewoonlijk mindere of minder geachte opvoeding en opleiding”. In het tweede hoofdstuk gaat de schrijver toch over taal spreken en geeft daarin allerlei voorbeelden, die duidelijk maken wat er met Javindo wordt bedoeld. Ik ben het Javaans niet machtig, het is echter interessant te lezen hoe sommige Javaanse woorden in het Pecoh worden vertaald. Zoals Ora isa = kenniet (ik zou er kennie van maken) saajefen dat van mboseni af zou komen, snapnul is ook een leuke. Het hoofdstuk is wel erg technisch en wetenschappelijk. Het begint echter als volgt en dat trekt meteen mijn aandacht:

“Hallo Lien, jij naar waar?”
“Naar kamp Sinees”.
“Soeken wat?”
“Water Europees”.

Hoofdstuk III is leuk want daar staan stukjes en fragmenten. Deze zijn door de auteur samengesteld in samenwerking met vrienden van froeher. Het volgende hoofdstuk gaat over de klanken in het Javindo. Hierbij viel mij de volgende zin op: “Wij hebben geconstateerd dat de verwisseling van deze klanken afhankelijk was (is) van het milieu waarin men leefde (leeft), met dien verstande dat deze klankverwisseling niet plaats had (heeft) in een Hollands milieu waar alleen of hoofdzakelijk Hollands (Algemeen beschaafd Nederlands) gesproken werd (wordt), maar wel in een Javaans (of Maleis) milieu waar alleen of hoofdzakelijk Javaans (of Maleis) gesproken werd (wordt). Onze mening wordt gestaafd door het feit dat wij – en nu gebruiken wij een woord waarbij gewoonlijk een heftige weerzin in ons opkomt, maar pour besoin de la cause nu met een heel andere gevoelswaarde – raszuivere Javaanse en Maleise vrienden hebben die deze Hollandse klanken foutloos articuleren; hierbij omen dan nog onze heel vele Indische jeugdvrienden met wie wij buitenshuis Javindo spraken en die ook helemaal geen moeite hadden met de articulatie van de door de symbolen g en h voorgestelde Hollandse klanken.”Behalve dat “wij” en “ons” vind ik dit vrij ingewikkeld allemaal voor een boek dat over taal gaat, saaiefen denk ik dan. Er wordt het een en ander aan frustratie in rechtgezet lijkt het wel, dat maakt de lectuur van het werkje er niet eenvoudiger op. Er volgt een hoofdstuk over de zinsbouw en het werkwoord. Er worden vaak passages in het Engels uit wetenschappelijke werken over genomen. Gelukkig komt de auteur al op pagina 84 tot zijn conclusie en is het boekje op pagina 89 afgelopen, het besloot met een lange literatuurlijst, om het boekje een wetenschappelijk tintje te geven.

Ik ben een groot liefhebber van dit soort boekjes, over een taal waar ik graag naar luister als ik de kans krijg, maar ister bijna niet meer. In dit boekje wordt meer duidelijk gemaakt over de frustratie van een Indo dan dat er een dialect op een leuke manier wordt uitgelegd. Dat komt ook dat de auteur het door hem zo genoemde Javindo op een wetenschappelijke manier uit gaat leggen. Dat had beter op een populaire manier gedaan kunnen worden, zo ziet het boekje er wel uit, leuk boekje denk je als je het in handen krijgt, doch ga je lezen zou je het liefst hard weg willen rennen.

Ik typte de naam van de auteur en Javindo in de Google in en kwam toen een heel leuk stukje tegen. Deze menneer De Gruiter heeft namelijk in 1991 een klacht bij de Raad voor de Journalistiek ingediend tegen tegen Moniek Sardjono en de hoofdredacteur van NRC Handelsblad. Moniek Sardjono had namelijk een recensie over het boekje in het NRC handelsblad geschreven, die bij de auteur in het verkeerde keelgat schoot. Het boekje is onder de kop "Een stervende Indotaal" in 1990 door Sardjono besproken en zij begon de recensie als volgt:

"Als ik niet beter wist zou ik het boekje (Het Javindo, de verboden taal - RvdJ) hebben gekocht alleen al om de geheimzinnige titel. Maar sinds er op TV aandacht aan is besteed, weet ik dat het om een door De Gruiter zelfbedachte taal gaat, waarbij hij links en rechts leentjebuur speelde." Het is jammer dat ik de recensie niet tevoorschijn kan krijgen, deze staat op het internet, maar men moet om deze te lezen abonnee van het NRC Handelsblad wezen. Bij het gewraakte artikel behoorden ook nog enkele kritische ingezonden brieven. De Raad voor de Journalistiek stelde Dhr. De Gruiter in het ongelijk.

Hier is de link naar deze uitspraak.




Share |




Reacties

Ik heb dit boekje ooit eens aangeboden voor 4 euro op marktplaats.
Het staat nog steeds op de boekenplank. Een moeilijk geschreven boekje, in die zin dat de auteur indo is, en natuurlijk van die doorwrochte zinnen, ambtenarentaal (?)neerzet. Dat wetenschappelijke gaat hem maar moeilijk af, en ik ben wel wat gewend, al zeg ik het zelf.

Ik zal het nog maar eens doorlezen, en wanneer ik er niet meer doorheen kom dan zet ik het weer op marktplaats.
10 juli 2009 12:56:41
Als ik het goed heb, betekent "pecok" (Javaanse oorsprong) gewoon "plat, beschadigd" en duidt het gewoon op een slecht, plat taalgebruik.
10 juli 2009 18:27:15
Hi Pat,

Dat lijkt mij een aannemelijker verklaring dan die van De Gruiter. Ik vertrouwde op het laatst niets meer wat die man schreef. Plat taal gebruik, logisch.
10 juli 2009 18:42:42
Op pagina 17 staat oa over petjoek.

"Het werd gebruikt als discriminerende aanduiding van de Indische nederlanders uit lagere oftewel armere milieus met een gewoonlijk mindere of mingeachte opvoeding en opleiding (zie ook Pigeaud); het werd volgens informatie, in Batavia en Soerabaja ook gebruikt als eenzelfde aanduiding van de javaans_Nederlandse c.q. Maleis-nederlandse "mengtaal" die men in die milieus sprak".

Zie hier hoe de indo anti-belandapropagandamachine werkt.

Ik ben geen liefhebber van petjok, maar ik wil het hier best verdedigen..

Petjok heeft associaties met bahasa gaul. Zie deze link Bahasa gaul

Bahasa gaul is een voortzetting van bahasa prokem dat is een soort geheimtaal, dat werd gesproken door de "preman", (vergelijk vrijman) in Jakarta. De preman kun je vergelijken met de buaya en de jago waar veel vrijgevochten indo's (mijn part uit de lagere milieus) toe behoorden, of werden gerekend.

Petjok is niet de taal van de indische nederlander, want Maleis werd (over het algemeen) door hen niet gesproken. Men sprak gewoon Indisch-nederlands - met javaanse, maleise ea woorden erin - en daarbij deed men zijn best om nog beter Nederlands te spreken dan de Nederlander. Zo geaffecteerd mogelijk als het kon.

Wie zouden dan pecok spreken of iets dat daarop lijkt? Terzijde, dat kwasi-petjok dat je regelmatig op fora tegenkomt, is geen petjok maar dom gereutel, would-be. Meer kan ik erover niet zeggen.

Nu valt de verglijking met bahasa prokem weg. Want bahasa prokem is gewoon een kunsttaaltje, een geheimtaal van de preman.
Maar beide "talen" prokem en petjok kun je wel beschouwen als "in-groeptalen".

Petjok werd gewoon gesproken door degenen die onvoldoende onderwijs hadden genoten. Misschien ook door de anak kolong in de weesthuizen, of de kinderen die samen met de moeder door de Europese vader naar de kampong gestuurd werden. Dan heb je de kazerne, met daarin het vreemdelingenlegioen het KNIL.
Verglijk het maar als "de taal" van een Indonesier die Nederlands probeert te spreken na 10 lessen te hebben gevolgd.

Heel simpel, niks wetenschappelijks.

P.s

Die discriminerende aanduiding waar de auteur het heeft. Indien dat zo is, dan gold dat zowel door indo's als door totoks .
De indo's konden wat discriminatie en racisme betrof er ook wat van. Neem dat maar van ome Ed aan.

- Ik zal de laatste zijn die zal twijfelen aan het veelvuldig gebruik van javaanse woorden in het Indisch-Nederlands. Immers de meeste kinderenverwekkende Hollanders woonden op java. Geen javaan ook die het in zijn hoofd haalde om Maleis te spreken met zijn eigen bangsa. Een eenvoudige javaan die goed Maleis sprak, dat zou ik wel eens willen meemaken.
Maar ook geen indo met positie die javaans sprak, zo ingeburgerd waren ze ook weer niet.
11 juli 2009 10:03:23
Vanwaar de subtitel titel: de verboden taal.?
Ik heb wellicht iets overzien?

Verboden verwijst naar "niet toegankelijk" , "slechts voor ingewijden". Dat laatste zal de auteur wellicht niet bedoeld hebben.

Dat verboden klinkt nogal gechargeerd. Voor Indonesiers in Nederland bvb is het beter om met Nederlanders om te gaan, willen zij goed inburgeren en de Nederlandse taal beter leren spreken. Onderling zullen de Indonesiers iemand stiekem uitlachen, en ik spreek uit ervaring, wanneer zij iemand tegenkomen die na 10 jarig verblijf in Nederland nog niet zo goed Nederlands spreekt.

Dat gold natuurlijk ook voor indo's zowel in Indie als Nederland die wilden vooruitkomen. Maar verbieden om maleis te spreken ? Bahasa indonesia zal men wel bedoelen.
Wellicht kreeg je strafwerk, of een boete wanneer de leraar je pasar-maleis hoorde spreken, in of buiten de klas
Maar verbieden? Een algeheel verbod?
Het is gewoon een verkoperspraatje.
Ik lees en hoor ook wel eens indo's zeggen: het werd bij ons thuis verboden om Maleis te spreken. Pasar Maleis?
Ja, dit laatste spreken zou ik ook zeker verbieden.
Zeg nou toch gewoon dat je ouders helemaal geen Maleis/Bahasa indonesia spraken en het ook nooit geleerd hadden.
Maar je kunt toch niemand verbieden om krom nederlands te spreken in zijn leerproces? Ik zou hem alleen maar steunen om het te verbeteren.
Het enige wat misschien verboden werd, door de leraar dan, is het lezen van de Donald Duck.
Mijn ouders zeiden ook tegen mij, dat ik Nederlands moest spreken (thuis) en zij deden hun best om mij daarin te steunen. En zij spraken beslist geen pasar maleis, dat kan ik je wel vertellen hoor.
Maar verbieden neen hoor.

Mensen die zoiets beweren zoeken gewoon naar loze excuses, om het volledig losstaan van hun wortels te rechtvaardigen.
11 juli 2009 13:42:31
Goed opgemerkt Ed.

Die De Gruiter, geboren in 1914 was met zijn 16e al gediplomeerd van de HBS V. Dat was omstreeks 1930. Eind twintiger jaren was de HBS, zeker in Indi een school voor de elite. Zou die man echt tijd hebben gehad om dat Javindo van hem te leren en te spreken, dat deed je toch niet als keurige Indo die naar de HBS ging? Jammer dat ik die recensie van Moniek Sardjono niet heb. Er is indertijd ook een documentaire door de RVU gemaakt n.a.v. dit boekje.
11 juli 2009 14:02:25
Zou die man echt tijd hebben gehad om dat Javindo van hem te leren en te spreken.

Javindo, of petjok uit Semarang wordt hier beschouwd, dan wel gepresenteerd als (volwaardige) taal zoals het Nederlands.
Het is eigenlijk javaans (van structuur), met zeer veel Nederlandse woorden er in.

Je zou dan eerst het Javaans of het Maleis moeten beheersen, en van daaruit Nederlands spreken.

En krom ook nog!

Het lijkt me zeer onwaarschijnlijk dat keurige indo's zich zouden verlagen tot dat taaltje van die katjongs.
Ze hadden al voldoende aan het Nederlands

Het gros van die petjok-sprekende indo's zal zeker Europese vaders hebben, maar niet zijn gerepatrieerd naar Holland.
Voor mij alweer een reden om te beweren- zoals ik ergens op internet las - dat indisch thuis hoort in Indonesie.
Naar schatting lopen daar 1.000.000 indo's rond met hollandse (europese) voorouders, o.a mijn neven en nichten Johan, Leony, Donny en Wynne Vos te Jatipasar (kec. Trowulan, kab. Mojokerto) :-))

Opm. een interessante vraag zou zijn, waarom het petjok cq javindo pas sinds de jaren '60 (van de vorige eeuw) bekend werd (Tjalie Robinson).
Je zou immers verwachten dat er veel en veel eerder rijk (documentatie) materiaal voorhanden zou zijn in de vorm van (leer)boeken, tijdschriftenartikelen, wetenschappelijke analyses e.d.
De heren en dames wetenschappers hadden zeker geslapen of de belangrijkheid van die taal over het hoofd gezien, en de kleine indo had geen zin of drang of de middelen niet om daarover te schrijven.
11 juli 2009 14:29:04
Ik denk dat 1.000.000 indo's nog aan de krappe kant is geschat. Nou zijn Indo's in Indonesia moeilijk te herkennen, want ze worden steeds donkerder, en er worden natuurlijk nog dagelijks Indootjes bijgemaakt, die tel ik even niet mee. Ik heb in Solo zoveel verhalen gehoord van mensen die familie hadden in Nederland. Ook van mannen die zijn vertrokken met achterlating van vrouw en konderen, schrikbarend veel hoorde ik dit verhaal. Maar die mensen staan nergens geregistreerd, vallen verbaal ook niet op met allerlei eisen, laat staan dat zij zich kinderen van twee culturen voelen en noemen. Er zijn wel erg veel Indo's op TV te zien, veel van dzee mensen worden ster vanwege hun mooie uiterlijk.
11 juli 2009 14:54:37
Pagina 73.

"Werkwoordsvormen met het infix -um - zoals het Javaans die heeft, kunnen in het Javindo worden overgenomen:

Mati hij - Daar is hij het slachtoffer van.

Uit het bovenstaande wordt duidelijk dat het Javaans tevens beschikt over de universele deictic signs ter verduidelijking van de spreeksituatie die Weinrich noemt in "on the semantic structure of language", nl de aanduiding van de 1e en 2e persoon, tijd en plaats, anatora, wederkerigheid en weglating waarmede het Javindo een gewone taal is, gelijk aan andere talen."

Wat staat hier eigenlijk? Waar is dat infix um?
Zie het niet.
Anafora?

Het infix um zoals het Javaans die heeft. (?)
11 juli 2009 15:42:26
Nee het is niet echt een "gezellig" boekje, eerder zeer vermoeiend.
11 juli 2009 15:46:00
FYI Dit is een ingezonden brief van de auteur nav de gewraakte recensie. Ik heb toegang tot het archief, maar heb de recensie zelf nog niet getraceerd.

Op dit artikel rust auteursrecht van NRC Handelsblad BV, respectievelijk van de oorspronkelijke auteur.

JAVINDO

V. E. de Gruiter, Zoetermeer

Zaterdag 16-02-1991 | Sectie: Overig | Pagina: 2
'Een stervende Indo-taal', onder deze titel bespreekt Moniek Sardjono in NRC Handelsblad (1.12.90) mijn boek 'Het Javindo, de verboden taal'. Terecht merkt zij op dat de titel reeds duidt op meer dan taalstudie.

Jammer dat haar niet duidelijk is geworden dat het niet in de eerste plaats gaat om vooroordelen omtrent het Javindo, maar veeleer om vooroordeel omtrent Indo's. De bitterheid richt zich niet tegen al wat Nederlands is, maar tegen dat Nederland dat een immorele politiek van uitsluiting en eliminatie heeft gecontinueerd, zelfs tot heden toe; tegen dat Nederland dat bewust zoveel mogelijk Indo's van Nederlandse origine kwijt wilde en geprobeerd heeft dezen door Hollandse maatschappelijk werkers ervan te laten overtuigen dat het voor hen beter ware de Nederlandse nationaliteit op te geven.

Er is geen sprake van twee motivaties doch slechts van een, waarvan de poging het Javindo te zien als 'system in its own right' een deel is: als blijkt dat het Javindo grammaticaal een taal is, vervalt daarmede het argument dat de spreker daarvan minderwaardig is omdat hij een gedegenereerd ratjetoe zou spreken. Onder het hoofd 'Moedertaal' zegt zij dat ik wil aantonen dat het Javindo geen pidgin of creooltaal is. Van het eerste zeg ik dit inderdaad: het Javindo werd niet uitsluitend gebruikt bij incidenteel contact tussen mensen die elkaars taal niet verstaan. Is het dan een creooltaal, waar niet alleen kinderen deze taal spraken en deze kinderen naast het Javindo het Javaans als moedertaal hadden (hebben)?

Een vreemde gedachtesprong zou ik maken door te zeggen dat het Javindo gehoorzaamt aan het systeem van het Javaans en dat het Javindo als 'system in its own right' juist niet kan gehoorzamen aan een ander systeem, nl. dat van het Javaans. Nu meen ik in het Javindo de grammatica van het Javaans te zien, dit wil zeggen niet een ander, maar hetzelfde systeem en het schijnt dat ik voor deze zienswijze steun mag putten uit wat de hooggeleerde Ras ervan zei: " Grammaticaal Javaans met Nederlandse woorden". Het schijnt ook niet duidelijk te zijn dat ik dit grammaticaal systeem stel tegenover de misvatting dat het Javindo een contacttaal zonder grammaticaal systeem zou zijn, een ratjetoe, dat de aanduiding taal niet verdient.

Ik zou mij vergalopperen door te stellen dat het Javindo Javaans is omdat het nog alle grammaticale buigingsuitgangen van het Javaans heeft, want het Javindo kent niet het onderscheid tussen ngoko en krama, een stereotiep kenmerk van het Javaans dat in het Javindo niet aanwezig is. Echter, in dit gedeelte spreekt Moniek Sardjono zichzelf tegen omdat zij hier zegt dat het op zichzelf logisch is dat in het Javindo de gebruikte Javaanse woorden ngoko-vormen zijn omdat het voornamelijk in huiselijke kring werd (wordt) gebezigd: moeders spreken tegen hun kinderen geen krama, voor zover ik heb meegemaakt, de kinderen daarentegen spreken tegen hun moeders wel krama, en geen Javindo. Mogelijk dat ik dit al te logisch vind, een opzettelijke omissie is het geenszins.

Bij het achterhalen van het Javindo heb ik het geluk gehad een aantal informanten te hebben (terug)gevonden die nog heel nauwkeurig de verschillen met het Nederlands konden aangeven.

Dat de woordenschat van het Javindo naast Nederlandse en Javaanse ook Maleise woorden omvat, heb ik niet alleen in hoofdstuk I gezegd, maar lijkt mij logisch in een multi-culturele samenleving zoals die in Indie. Ook heb ik gezegd dat dit werk een eerste aanzet moge zijn en dat ik hoop dat verder en meer diepgaand onderzoek mag volgen. Mogelijk wordt hierbij dan een gespecificeerde beschrijving van de herkomst van de woorden in het Javindo gegeven.

Mijn werk zou pas echt overtuigend zijn " als wij eens op een rijtje zien wat er nu zo typisch is aan het Javindo. Dus geen opsomming van grammaticale overeenkomsten met het Javaans en lexicale met het Nederlands, maar een antwoord op de vraag: op welke punten is het Javindo uniek?" Geeft Moniek Sardjono niet zelf het antwoord op deze vraag als zij zegt dat het Javindo zoals hier beschreven niet verstaanbaar is voor een Javaan en maar heel moeilijk voor een Nederlander, dat het alleen verstaanbaar is voor een zekere groep Indo's? Wijst ook de naam niet in deze richting? Duidt de naam niet reeds aan dat het om iets anders gaat dan het Javaans?

Naschrift Moniek Sardjono:

Met alle begrip voor het geleden verdriet van de Indische Nederlanders blijf ik van mening dat beschrijving van een taal geen medium is om hieraan uiting te geven.
11 juli 2009 22:55:18
Hi Jaak,

Mijn oprechte dank voor het plaatsen van deze brief. Hieruit blijkt dat het de recensent van het NRC Handelsblad ook was opgevallen dat er in het boekje verdacht veel gesproken wordt over de positie van de Indo. Tevens blijkt dat het onderwerp op een overdreven wetenschappelijke wijze wordt behandeld, hetgeen Ed en mijn persoon ook al geconstateerd hadden.
12 juli 2009 06:54:17
Bedankt ook namens mij voor de plaatsing van deze reactie. Graag ook de recensie, want die vind ik interessant ter vergelijking met wat ik heb geschreven.

Uit het weerwoord van de auteur blijkt zoals ik reeds heb geschreven

Dat javindo een volwaardige taal is, volgens de auteur, structureel Javaans met zo veel mogelijk Nederlandse woorden.

Ik zie Javindo aldus echter als een varieteit op het Nederlands.

"...als blijkt dat het Javindo grammaticaal een taal is, vervalt daarmede het argument dat de spreker daarvan minderwaardig is omdat hij een gedegenereerd ratjetoe zou spreken..."

Dat de vergelijking met bahasa prokem klopt. Dat wordt gesproken door bepaalde groepen in Jakarta, die respectievelijk geassocieerd werden met drugs, alcohol, misdaad en homofilie (gay-zijn).
"Minderwaardiger" volk kan het niet. :-)

P.s. ooit heb ik op de tv een oude vrouw, nav van de bevrijding van haar gegijzelde zoon uit de handen van de Iraniers (meen ik, maar het kon ook iets anders zijn) als antwoord op de vraag van de interviewer hoe ze zich voelde, horen zeggen: "Ik grote blij".

Ik moest heel hard lachen, maar ik heb deze vrouw nooit als minderwaardig beschouwd.

Maar ja, Nederlands-Indie is een hele andere maatschappij, daar waren raciale scheidslijnen heel nadrukkelijk aanwezig, en indo''s deden daar ook vrolijk aan mee. Een soort raciale kastensysteem. Vandaar dat ze zich voortdurend in de verdediging gedwongen voelden (voelen)
Militairen en ambtenaren willen ook een schaaltje of streepje hoger of erbij.
12 juli 2009 09:49:06
Hi Ed, op dat artikel zit copyright, vandaar. Ik kan er met wat moeite wel aan komen, maar vanwege dat copyright vind ik plaatsing hier niet gewenst.
12 juli 2009 09:59:26
Overigens bedankt voor de mail over die uitzending van Tjalie Robinson.

De djago, logo van Salindo. :-))
Indisch hoort thuis in Indonesie, zie boven over mijn nichten en neven (zijn as werd daar naar toe gebracht)

Zijn hele andere dingen dan ik lees van heel wat ontwortelden, op die fora.

Mischien omdat ik getrouwd ben met een inlandse :-)) Hahaha!

Overigens: die W. Willems, is hij een indo?

Zo niet, dan zou je volgens de mening van bepaalde indo's moeten zeggen: Wat weet die man er nou van?
12 juli 2009 11:53:43
Ik als Belanda kesasar heb ook meer op met de inlander dan de gemiddelde Indo. Ik zie toch vaak de indo die Wim Willems het stereotype noemt.

Die uitzending met Wim Willems over Tjalie Robbinson is nog wel via het internet te zien. Even op onderstaande klikken en dan verder:

http://boeken.vpro.nl/personen/40149838/
12 juli 2009 11:59:44
"Ik zie toch vaak de indo die Wim Willems het stereotype noemt."

je haalt mij de woorden uit de mond. Kurang ajar jij!

Je hebt indo's en indo's. Ik vind dat natuurlijk heel erg dat al die uit de handen etende en krom nederlands sprekende oma's in de keuken werden weggestopt, wanneer er bezoek was van "Belanda's".

Mijn moeder viel het altijd op dat bij bepaalde indo's wanneer er "Belanda's" op bezoek kwamen het nieuwste serviesgoed te voorschijn werd gehaald.

Mijn vader had een melkbedrijf (een indo als boer) en vlak na zijn Gadja Merah tijd werkte hij voor het departement van Sociale zaken voor de Republik Indonesia (Foute Indo!).

http://home.wanadoo.nl/ed.vos/gadja-merah/cv_staat_van_dienst.htm

Ik heb daarvan nog een aantal foto's.

OK, tot hier, deze topic gaat over de taal van de jago, de indo als bon vivant, een dualistisch figuur die krontjong speelt en aan vechtsport doet :-)) , en of de auteur dat javindo al dan niet zelfverzonnen heeft.
12 juli 2009 12:54:59
De link naar Tjalie Robinson

http://player.omroep.nl/?aflID=8173097&start=00:00:00
Het is natuurlijk erg makkelijk om alle meningen van totok-auteurs op een rijtje te zetten en het af te doen als flauwekul vooroordelen en stereotypen
Je hebt natuurlijk te maken met schrijvers die indo's aan de lijve hebben ondervonden.
Je zou evt ook de meningen van Indonesiers op een rijtje moeten zetten ter vergelijking.

Misschien dat ik een wantrouwig figuur ben?

http://blog.londoh.com/item/1217#c

Hetzelfde truukje dat Willems op indo's toepast paste hij ooit eens toe op zigeuners.

Artikel: De Zigeuner bestaat niet
13 juli 2009 18:38:52
Terzijde:

In menig Indisch huis wappert thans de Indo-Vlag. Een vlag, vaandel, banier wat betrekking heeft op onze persoonlijkheid en identiteit, lees ik vaak op internet.

http://forum.tonsoftattoos.com/viewtopic.php?f=1&t=1010

Om het maar gelijk te zeggen, met dit soort symboliek heb ik niets mee.
Het is overigens ook Indonesische symboliek :-)

Veel te moejelek seh.

Boven heb ik reeds geschreven over de buaya en de jago. Om erachter te komen wat dit precies voor figuren zijn zou je eigenlijk de beschikbare literatuur hierover moet napluizen.
Maar daarin heb ik momenteel weinig zin.

Maar ik zou er toch niet ver naast zitten door te beweren dat de buaya mij een figuur lijkt waarmee het slecht nasi eten is.
De jago doet mij aan mij denken aan een opschepperige Javaan te midden waarvan Londoh het genoegen heeft mogen smaken om 19 jaren mee samen te wonen.

Een flamboyante figuur, goed gekleed, besnord wellicht.
Hij houdt van gokken, van muziek (krontjong), van drank en is uiteraard gek op vrouwen. Vaak voelen vrouwen zich ook aangetrokken tot deze figuur, vooral wanneer hij met zijn zak "duit" rinkelt.
Wat belangrijk is: hij heeft een eigen (groeps)taal, die hij gebruikt (misbruikt) voor gesprekken die meestal nergens over gaan, behalve dan over het weer en over zijn stokpaardjes.

Je begrijpt wel, dat dit weer een dom stereotypetje is, van "de indo" misschien, maar ik weet honderd procent zeker dat menig indo hiervoor wel wil tekenen.

Keurige indo's zullen zulk een figuur wel afkeuren, en zich daarboven verheven voelen maar dat is hun goed recht. Met katjongs of rapaille moet je natuurlijk niet omgaan.

Wat (of wie) schetst mijn verbazing toen ik ooit eens op internet dit artikel vond, geschreven door ene O'ong Maryono, niet te verwisselen met de alom bekende Mas Maryono die op menig forum naieve Indonesie-toeristen van raad voorziet.
http://www.kpsnusantara.com/rapid/rapid8.htm

The Rise of the Jago in Colonial times.

Lees dit artikel maar eens rustig door. Een passage daarin viel mij op:

"In popular imagination, the jago would also have a strong feeling of solidarity with the oppressed community and would be using pencak silat skills to defend the rights of the so-called "wong cilik", or the poor and powerless, against the abuse of power by, in this case, the rich foreign (i.e. European) landlords and the colonial government."

Pencak silat en wong cilik!

He, was de ontwerper van de indo-vlag niet een pentjak silat meester, die deze kunst in den lande introduceerde?
Hoe kon hij de jago, de Robin Hood die opkwam voor de "wong cilik" over het hoofd hebben gezien?

Niet vreemd, wanneer je deze passage leest:

"The ideal of the pesilat as a guardian of life's sacred values was no longer upheld during the Dutch-East Indies era, because most pencak silat experts preferred to work on the side of the colonialists rather than defend the weak."

Ik laat een mogelijke discussie hierover maar over aan anderen.

De jago dus, niet die welbekende gebraden haan :-)) als het symbool van de wong cilik:

"A jago would also honour the principles of noble conduct which are central to the practice of pencak silat trying to defuse confrontation, attacking only in case of an emergency, and being very careful in avoiding any unnecessary violence or even killing anybody. Even though violence can't always be avoided when facing an enemy, it should only be used for a just cause and as a means to alleviate the suffering of others."

Leve de jago, de Sawung Galing.

Maar dit is natuurlijk een ander verhaal!
P.S.

Nog even de literatuurlijst over de jago i.c. de geschriften van Maryono uitbreiden:

The Jago in Literary Tradition

http://www.kpsnusantara.com/reflect/english/8_what_is_jago.htm

The jago: friend or foe?

http://www.kpsnusantara.com/reflect/english/7_jago_friend_foe.htm
16 juli 2009 18:46:37
Hallo lui,

Ik heb even iets anders. Het valt mijn vrouw op, dat wanneer ik met mijn moeder spreek of met andere indo's ik automatisch indisch praat. ik bedoel geen petjok of javindo, maar een soort zangerig indisch nederlands. Ik merk daar zelf niet zoveel van, maar anderen dus wel. Herkennen jullie dit? Vind het wel irritant als mijn omgeving dit opmerkt.
16 juli 2009 20:54:34
Wat bedoeld u met Indisch Nederlands ? Dat is vaak toch nauwelijks te horen, de oudere generatie spreekt vaak voortreffelijk Nederlands, er zijn echter momenten dat ze uit hun rol vallen, zoals u als u met uw moeder spreekt. Niets aan de hand toch, want zo sprak u waarschijnlijk al voordat u uw vrouw leerde kennen. Tussen ons : misschien is ze een beetje cemburu :-)
17 juli 2009 08:17:41
A. Ja, wat is Indisch Nederlands?
Tegenwoordig zou je zeggen Indonesisch-Nederlands :-))

Voorbeelden:

1. de h wordt uitgesproken als g: Holland wordt Golland.
2. het gebruik van veel vernederlandste woorden uit het maleis (cq Indonesisch). Bijvoorbeld ketimoen, pisang ,senang, ajo, pidjetten.

B. Ik maak altijd grapjes met het Nederlands van mijn vrouw. Tot haar grote ergernis overigens: jangan gojek! (Jav. voor spotten, gekheid maken)

- de huur werd vroeger uitgesproken als hoer :-))
- miskin blijkt misschien te zijn.
- acht uur is, akhir (achier)
- Eh waar?
- de tweeklank "aa" wordt kort uitgesproken: telat (te laat), kelar (klaar),pelat (plaat)
- de "i" wordt uitgesproken als "ie" : ien (in), iek (ik)
- t.v. = tiepie (de v wordt als p uitgesproken).
Wat zou pagina, gezegd door een Indonesier wel zijn?

Bij mijn ouders, vooral bij mijn moeder was dat Indisch-nederlands, met accent, zeer duidelijk hoorbaar.
18 juli 2009 01:49:13
Leuk om te horen dat ik nog niet de enige ben. Toch heb ik er een bloedhekel aan als indisch met indonesisch vergeleken wordt. In mijn opvoeding werd er neergekeken op indonesirs. Wij waren Nederlanders. Indonesirs waren bedienden. Errrrrrrg! Maar zo was dat toen. Er werd b.v. niet gezwommen met indonesische vriendjes, punt uit.

Ik herinner mij dat ik aangeleerd ben dat het toenmalige javaans maar 2 manieren had om te communiceren. Doe-dit, doe-dat n meer onderdanig. Maar ik mocht niet in het maleis converseren. Herkennen jullie dit ook? Het javindo en petjoh heb ik in Nederland op de pasar malam eigen gemaakt. :-). Dank allemaal.
18 juli 2009 11:31:01
Hr. Bardouin,

1, Van de 1 en2e generatie kun je nog zeggen dat zij Indisch waren, dwz. Indische-Nederlanders.
De herinneringen aan Indie waren toen nog vers. Gaandeweg wordt het maar van horen zeggen, en dan nog uit boeken en films.

Ik ben zelf getrouwd met een Indonesische. Mijn kinderen zouden dan ook Indisch genoemd worden? Zouden zij dan ook duiken in boeken over het oude Indie, en dan zeggen: Ik ben Indisch. Indo is natuurlijk iets anders.
Ik zal hen natuurlijk 2-talig opvoeden. Maar dat is de taak van moeder de vrouw, zoals het in vroegere tijden vaak ook wel het geval geweest
zal zijn. :-)). De kinderen van de vriendinnen van mijn vrouw spreken overigens perfect Nederlands als bahasa Indonesia.

2. Ook maakt het wel een verschil uit of je opgevoed en opgegroeid bent in grote steden op Java zoals Bandoeng, Surabaja, en andere.
Daar bestond waarschijnlijk een "muur" tussen de inlander en de Europese bevolking. Maar dat zal bvb in Brazilie, of de Antillen nu (arm en rijk) mogelijk ook het geval zijn. Dat is een kwestie van standsverschillen. Standsverschilen die tussen WOI en WOII van de vorige eeuw in Indie acuter werden.

Maar degenen, de weinigen, die bijvoorbeeld op Bali, Lombok en verder in het oosten (Flores) woonden, zullen waarschijnlijk meer omgang hebben gehad met de "inlandse" bevolking. Dat kon ook niet anders, je leefde daar immers in de "bush-bush". :-))

3. Dat verbieden van het spreken van het Maleis (Indonesisch) zal zeker ook te maken hebben met de ervaringen van de ouders. Een oom van mij verbood mijn nichten het spreken van het Maleis (Indonesisch) omdat hij veel rancunes had jegens Indonesiers. Mijn nichten hebben zich dan ook totaal anders ontwikkeld dan ik. Voor hen is Indie/Indonesie, het indisch of indo zijn niet aan de orde.

Hier iets over het Indisch nederlands
http://www.vanoostendorp.nl/fonologie/tongval/t32.html
18 juli 2009 13:34:17
Wat ben ik blij met je reactie Ed. Mijn vader is geboren in Soerabaja en moeder komt uit Batavia. En beiden hebben de geneugten van het jappenkamp mogen genieten. En daarna weer moeten vluchten voor de ontwikkelingen vlak na de oorlog. De woede van hen heb ik als kind vanaf 1950 op me gedrukt gekregen. In 1963 weer moeten vluchten ut Nw-Guinea naar Nederland. De koningin zijn we trouw gebleven maar het gezin heeft de tol betaald. Inmiddels zijn we zover dat de familieleden deze aarde aan het verlaten zijn. In hun ultieme vlucht zijn er nog wat open vragen. Het geluk wil dat ik enkele hier heb mogen stellen. Dank daarvoor.
19 juli 2009 17:42:25
Hi Henri, Waar heb je in Nieuw Guinea gezeten ? In ben jaren bezig geweest met de geschiedenis van jullie groep :-))
19 juli 2009 17:56:14
Hallo Henry,

Ik ben ook in surabaya geboren. Ik denk dat dat plaatsvond in hetzelfde ziekenhuis als jouw vader. kan ook niet anders vermoed ik :-))

Op een van de leukste sites over de indische cultuur, van een persoon die weet waarover hij het heeft, staan deze geluidsfragmenten
Het is wel petjok, maar het ging om het accent, toch?

http://www.tjaberawit.com/petjok-a-geluidsfragmenten.html
25 juli 2009 11:41:41
Als het niet waar is. Tik je "javindo" in Google sta jij op de tweede plaats.
Ik zeil ook lekker mee in jouw vaarwater. Hahahaha

Het is me wel opgevallendat jij ondanks je zure artikelen meer hebt gedaan voor het promoten van de indische cultuur en vooral Indonesie dan al die commerciele sites. Ik bedoel daarmee ook te zeggen, de vele kleine weetjes die wat mij betreft interessanter zijn, dan die algemeenheden die je ook in Lonelyplanet kunt vinden.

Ik begrijp dan ook nog steeds niet wat jij op die fora te zoeken hebt.
Die klets, uitzonderingen daargelaten, is jouw verantwoordelijkheid toch niet?
Stel je voor zeg, dat jij je verantwoordelijk voelt voor wat die lui allemaal aan onzin en chat debiteren.
25 juli 2009 11:57:52
Een mededeling. Twee jaar geleden had ik een basiswoordenlijst javaans-nederlands / nederlands-javaans op het net staan. Die trok ik onmiddellijk in nadat ik constateerde dat al die woordjes letterlijk verdwenen in een kamus.com waar, voor de raadpleging, je nog moest betalen ook.
Ik ben een man van de oude internetstempel: vrije verspreiding van info. Indien dat met gebruik van internet niet mogelijk is, dan schrijf je maar een boek.
Helaas heb ik als test geen woorden als "mokoh, "meong", of "cenik" opgenomen, want dat zou voor de samensteller van die kamus een complete blamage zijn.

Die woordenlijst was een ingeving die ik kreeg, ik ben geen native speaker, omdat ik zag dat op veel "indische sites", mensen redelijk wat javaanse woorden gebruikten in hun indisch-nederlands. Veel van die woorden die ik las waren dezelfde als die ik bij mijn ouders thuis hoorde. Nou, dat zijn er dus een paar honderd. En omdat ik zelf ook met een javaanse ben getrouwd en ook op java kom, nam die woordenschat zienderogen toe.

Het is natuurlijk makkelijk, om dom van andere sites woordjes te kopieren of uit woordenboeken. Maar dat laat ik maar over aan anderen die willen winnen, beroemd worden, en op een makkelijke manier veel geld willen verdienen.

Natuurlijk raadpleeg ik ook woordenboeken voor de juiste betekenissen (en schrijfwijze) van de woorden.
Bij het redigeren van de woordenlijst met de meest gehoorde woorden beleef ik zelf veel plezier, en ik hoop dat het van nut zal kunnen zijn voor al die velen die ook wat javaanse woordjes in hun woordenschat willen opnemen. Ik denk bijvoorbeeld ook aan jonge javaanse-surinamers of studenten in de javaanse taal.

Helaas kost het me te veel moeite om wat voorbeeldzinnen op te nemen. Hiervoor zullen jullie toch je toevlucht moeten nemen tot 2 boeken met cursussen in het javaans, en een aantal woordenboeken die (enkele antiquarisch) verkrijgbaar zijn.

De link naar de woordenlijst staat hier:

http://www.salindo.com/bahasa/jawa/javaans_woordenschat.htm

Nogmaals, het beste is natuurlijk het raadplegen van een goed woordenboek. Voor een paar tientjes en een boekenbon is dat te koop
25 juli 2009 12:39:07
In deze tijd dat bepaalde indo's heel Nederland afstruinen op zoek naar helden, Wilders {?) zijn er zo van die artikelen die men liever voor het oog van de parochie en de nederlandse natie verborgen wil houden, vanwege het te kritisch karakter. Ik vond er een, en hieronder een citaat:

Tjalie verafschuwde materialisme. Hij vergeleek de westerse mens met een aapje dat zich liet vangen met behulp van een met rijst gevulde kalebas met daarin een klein gaatje waarin je wel een leeg handje kon stoppen maar geen gevulde uit kon terugtrekken. Het leidde tot nauwelijks verhulde lof op de Indische vrijheidsstrijder Nasution die Chinezen over de kling joeg omdat ze zich overal handhaafden en overal welvarend werden. Ze waren ongeveer als de joden van Cline (of zijn zo, ik bekommer me er niet erg om). En uiteindelijk bracht het hem, in de jaren zestig nog, tot een voorspelbaar antisemitisme. Die godvergeten idioten kunnen niets, ze moeten alles kopen. Nou, laat ze hun gang maar gaan! Maar weet je, ze installeren zich altijd als parasieten op andere mensen en eten ze langzaam op.
Het is niet de eerste keer dat een zoektocht naar zuiverheid in de modder vastloopt. Het vreemde is dat dergelijke uitlatingen onmogelijk te verdedigen maar goed te begrijpen zijn. Het was haat tegen haat en een vechter als Tjalie kon haten als de beste. Maar het was ook een verschil in mensbeeld. Ruggengraat of pantser, dat was het verschil en Tjalie verkoos het eerste. Hij was geen racist, maar hij had een hekel aan assimilatie. Ik vrees dat hij het huidige Isral met zijn soldatenromantiek en settlementagressiviteit bewonderd zou hebben. Uiteindelijk begrijpen we er natuurlijk geen snars van.


http://extra.volkskrant.nl/select/boeken/artikel.php?id=1347
10 oktober 2009 19:16:22
Even een berichtje hier. Inmiddels heb ik dat boekje over javindo geschonken aan een nazaat van de Gruiter.
Wat me verbaast is dat de pagina met het javaans woordenboek op de salindo site veel bekijk heeft. Nou ja wat is veel.
Maar dank aan diegenen die er een linkje naartoe hebben gelegd oa.

http://www.sampono.com/
Veel gezellige Surinamers die hun afkomst niet verloochenen :-))

In elk geval staat de site (en die van Londoh) niet op die indonesie startpagina vermeld, want daar houdt men zich met andere opzienbare zaken bezig :-)

Je kunt hoorde ik niet meer javaans studeren in leiden of iets dergelijks.
Tegenwoordig schijnen mensen spontaan over het land verspreid studiegroepjes javaans te beginnen.

Op marktplaats staat het boekje van Ras te koop voor 12.50. Ik heb er zelf 25 euro voor betaald. Zonder dat afzonderijke hulpboekje erbij. Die heb ik maar gekopieerd bij de bieb.
Bij dezelfde persoon op marktplaats heb ik wel dat boekje over javaans schrift gekocht. Ben ik wel heel blij mee.
(Javaans schrift, W. van der Molen,x + 129 pp., ills. ISBN: 90-73084-09-1. Semaian 8 / 1993)
p.s. dit is geen reclame :-))
05 maart 2010 12:20:24
Hi Mas,

Bij Gramedia lagen twee supergoedkope leerboekjes over het Javaanse schrift, ik geloof 8000 of zo, ik heb ze maar gekocht, misschien om die Bakmi Jawa beter te begrijpen. Keriting :-)
05 maart 2010 13:49:11
Mocht je nog tijd en ruimte hebben: die 2 exemplaren graag.
Die schoolboekjes van me vrouw hebben ze natuurlijk al verkocht :-(

Ik heb nog een prima college-dictaat van Bali-kenner de Amerikaan Fred Eiseman over het Balinees schrift (uit mijn tijd in Bali lang geleden. Fred ging door als een norse man, maar was altijd vriendelijk tegen mij. Werd ooit eens zwaar bedrogen door zijn beste oh zo aardige balinese vriend. Voorzichtig daaro met vrienden :-)).

Het boekje ligt daar maar ergens in een doos om die bali-lovers en kenners de ogen uit te steken. Overigens is het Balinees schrift ontstaan uit het Javaans schrift wanneer ik het zo bekijk.

De drie maanden zijn voorbij, ik denk dat je binnenkort wel terugbent.
05 maart 2010 14:13:58
Hi Mas,

Ik zal eens kijken vandaag, ik heb net eergisteren 8 kilo boeken per post naar nl gestuurd, veel te zwaar in me bagage. Ik zou oorspronkelijk vandaag naar NL terugkeren, als ik echter naar het weer kijk. Ik heb besloten iets langer te blijven en naar een of ander eiland te vliegen, misschien komt er wel een aardig verhaaltje uit.

Gruces
06 maart 2010 00:43:01
Hi Mas,

Ik heb er een paar gekocht (het zijn twee deeltjes) het overschot kan naar een tatoeeerder. Kan ie namen van opa's en oma's in Javaanse letters in Indobortsen, -billen en alat vital prikken.
06 maart 2010 08:44:34
Ik "ken" slechts 1 tatoeerder van tempo doeloe Javaanse afkomst en die woont in Tilburg. Lid van een ex-jongerenvereniging, en wordt alom verdacht van anti-indonesische ressentimenten.
Anti het dragen van Indonesische symbolen door indo-jongeren garoeda en merah putih of zo.
07 maart 2010 00:11:36
"Ik heb er een paar gekocht (het zijn twee deeltjes) het overschot kan naar een tatoeeerder. Kan ie namen van opa's en oma's in Javaanse letters in Indobortsen, -billen en alat vital prikken. "

De boekjes mbt huruf jawa waren interessant. Ik heb ook dat boekje Javaans schrift van Van der Molen (Semaian 8) goedkoop op de kop kunnen tikken.

Overigens ben ik onlangs in het bezit gekomen van een conversieprogramma van hanacaraka naar Latijnse karakters (en omgekeerd). Ben het nog aan het uittesten met simpele woordjes.
Maar het is in elk geval leuk speelgoed :-)

Mijn naam wordt in huruf Jawa als Ed pos geschreven...
15 april 2010 21:30:05
Ik ben over Petjoh aan het onderzoeken. Ik heb al lang dit boek gezocht maar heb nog niet gekregen. Misschien weet u waar ik dit boek kan kopen? of misschien hebt u meer informaties over Petjoh?
09 juni 2010 12:44:01
Ik vrees het ergste voor uw onderzoek. Een onderzoeker moet over speurzin beschikken, even googlen leverde mij 6 exemplaren van dit boek op met prijzen tussen de 10 en 40 euro ;-)
09 juni 2010 13:06:29
Mijn vader is een Steurtje en mijn Hoofdonderwijzer, de Heer Sirag de Hoofdonderwijzer van de Lagere School.Beiden hebben een goede opleiding genoten dankzij Pa van der Steur.De kinderen` van Pa schenen ook een "steurtjestaal" te spreken, waarvan ik verdenk het Javindo te zijn.Mijn vader begon zijn carriere als een planter ,maar de Depressie dwong hem van koers te veranderen (Het Bankwezen) en later Havenmeester in Hollandia (Gouvernments Marine). Mijn moeder is het product van de C.A.S en zij zowel als mijn vader verboden ons "slang" thuis te spreken,daar voor voortgezet onderwijs de beheersing van de taal noodzaakte. We zijn dan ook in Nederland MULO/HBS en Zeevaartsschool kunnen beeindigen. Ik geniet echter wel van toneeltjes in `pecok`,daar ze meestal grappig zijn.
Bob van den Berg.Winnipeg.
04 september 2010 14:19:45

Uw reactie

: :

Reacties worden eerst beoordeeld alvorens te verschijnen.