26 juli 2010

Een dagje naar
.. Enkhuizen (I)

Die zaterdag ging de telefoon, Roy aan de lijn: “Zeg Lon ik ga straks en famille naar Amsterdam, me zuster organiseert een BBQ, kom je ook ?” “Ken dat zomaar?”,

vroeg ik. “Natuurlijk”, zei Roy. Stomme vraag van mij eigenlijk, Roy komt uit een echte Indo familie, die zijn altijd bang dat er op feestje te weinig mensen zijn of erger nog te weinig eten is. “OK bel me maar als je dr ben dan kom ik, moet ik nog iets meenemen ?” “Hoegaarden” klonk het. OK.

Om 4 uur ging de telefoon weer “Ik ben dr hoor, kom je ?” “Ik kom dr aan, nog effies ja”. Even later ging ik op weg, de zuster van Roy woont een paar grachten verder van mijn huis af. Het was eindelijk zomers warm die dag, veel mensen zaten voor hun huis, de grachten vol bootjes, niets anders dan gezelligheid alom. Ik had een reeds gekoelde sixpack Hoegaarden bij me en genoot van Mokum op zijn vrolijkst. Bij mijn bestemming aangekomen zat iedereen al met volle glimlach buiten. Bijna iedereen kende ik al, behalve een oude Indische vrouw, die de moeder van Roy bleek te zijn. Het deed mij een groot genoegen haar te zien. Ik heb namelijk ooit een verhaal over haar op mijn site geplaatst. (Dat staat HIER). Zij verteld daarin over haar verblijf in een Japans interneringskamp in de Prafivlakte nabij Manokwari. Een verre van vrolijk verhaal, wel een van de meest indrukwekkende die op mijn blog staan, als onderdeel van een stuk dat over het verzet dat door Indo’s is gepleegd tijdens WO II in de Vogelkop, Nieuw Guinea. Roy zijn familie komen uit Manokwari, oorspronkelijk Ternate. Roy is Manokwarideskundige en heeft een grote verzameling oude foto’s van Manokwari, waar ik voor mijn site altijd gebruik heb mogen maken. Het grootste gedeelte van de aanwezigen was Indisch, niet zomaar Indisch maar ex-Nieuw Guinea. Dit zijn speciale mensen, die hebben IndiĂ« meegemaakt en vooral de neergang, zij zijn toen echter niet snel naar Nederland gerend om daar asiel te zoeken, nee zij zijn naar het onontgonnen Nieuw Guinea gegaan om daar een nieuw land proberen op te bouwen. Toen dat met bloed, zweet en tranen was gelukt werd dat land door Soekarno ingepikt en hun voor de tweede maal gepakt. Zij konden alsnog op de vlucht. Beter gezegd alweer op de vlucht, veel van hun hadden dit eind 1949 al meegemaakt, Soekarno heeft hun al die jaren geen moment met rust gelaten.

Het werd gezellig, verhalen over Nieuw Guinea kan ik nooit genoeg van krijgen. Ik heb vaak het gevoel dat ik er zelf heb gewoond. Inmiddels ben ik met mijn Nieuw Guinea site gestopt, maar het NG-virus heeft mij besmet en daar kom je nooit meer vanaf. Er was wijn, er was bier en ik dronk mijn eigen Hoegaarden en er werd gegeten. BBQ betekent vlees en ben ik tegenwoordig bijna vegetarisch, niet uit principe, maar meer omdat ik vind dat ik al die vleescalorieĂ«n met al dat vet niet nodig heb. Dat heeft het verblijf op Java veroorzaakt. Ik heb me zelf aangepast aan de Javaanse keuken dus eet ik rijst met veel groen blad, tahu en tempe. Nu zat ik aan het rund, aan het varken en aan de kip, wat een luxe. Daarbij nog vele biertjes. Daartussen door muziek uit de 60’er, zelfs uit de 50’er jaren, het ‘Easy living’ van Uriah Heep uit 1972 galmt me nog na in de oren, ik was deze helemaal vergeten. Dat is het leuke op feestjes met ouwetjes, de dingen die je al was vergeten komen naar boven en blijven weer een tijd hangen, alsof het gisteren was dat iets een hit was.

Ik ging op tijd naar huis, ik ben niet meer zo een dweilende drankdobber als vroeger, ik weet wanneer het genoeg voor mij is, dat heet ‘ik ken mijn taks’. Thuis gekomen meteen naar bed en lekker op de drank slapen. De volgende dag gezond weer op, zonder Sonja Barend, dat lelijke wijf. Ik voelde de BBQ nog in mijn maag hangen, mijn vetheid was weer aangegroeid. Toen ik de gordijnen opentrok zag ik dat het die dag weer mooi weer zou gaan worden. Ik dacht geen gedraal maar erop uit jongmens. Een idee dat al dagen in mijn hoofd rond zweefde wilde ik uitvoeren. Een dagje naar Enkhuizen, waar ooit een VOC-kamer was gevestigd. Als ik vroeg op pad zou gaan zou ik de grote drukte ontlopen. Ik begaf me naar het station en nam de trein van 10.11 u.


Voorbij Hoorn waar ik laatst was geweest, zag ik dat het inmiddels bewolkt was geworden en vreesde voor mijn fotootjes. Voor mooie plaatjes moet de zon schijnen. Om 11.08 stond ik op station Enkhuizen, aan de haven tussen de zeilboten. En zoals ik al verwachtte het was rustig. Op zondagochtend slaapt men uit of laat de hond uit.


In Enkhuizen bevond zich een VOC kamer, de Kamer Enkhuizen had na die van Amsterdam en Zeeland met f 540.000 de grootste inbreng in het aandelenkapitaal van de VOC. Onder de eerste 358 inschrijvers bevonden zich veel kleine ondernemers, die risico durfden te nemen. De kamer van Enkhuizen leverde doorgaans één bewindvoerder aan het bestuur van de VOC: de Heeren XVII. In tegenstelling tot de andere VOC kamers: Amsterdam, Rotterdam, Hoorn, Delft en Middelburg had de kamer van Enkhuizen geen voorgaande compagnieën. Enkhuizen was rijk geworden door de haringvisserij. Rond 1630 telde de Enkhuizer haringvloot rond de tweehonderd schuiten. Dat was bijna de helft van het totaal aantal schepen. Door deze bloeiende visserij kon Enkhuizen de financiering opbrengen voor deelname aan de VOC. Met het geld kon ze schepen uitrusten om op Indië te varen. Aan het einde van de zeventiende eeuw ging het bergafwaarts met Enkhuizen, door de vele oorlogen die de Republiek voerde. Want waar oorlog is, ligt de handel stil. Ook de verzanding van de haven speelde een rol in de achteruitgang.

Van de VOC-gebouwen is alleen het Peperhuis vandaag de dag overgebleven. Het gebouw is door een schenking van de vorige eigenaar Zaadhandel Sluis en Groot sinds 1947 in eigendom van de Vereniging Vrienden van het Zuiderzeemuseum. Na een grondige verbouwing werd het Zuiderzeemuseum op 1 juli 1950 geopend. De aan de Wierdijk gelegen overige pakhuizen die nu tot het Zuiderzeemuseum behoren, stonden oorspronkelijk aan een haven elders in de stad en waren van de West-Indische Compagnie (WIC). Nadat deze haven gedempt was werden de pakhuizen afgebroken en aan de Wierdijk weer opgebouwd. Het terrein aan de Wierdijk werd door de Compagnie in 1682 aangekocht. Het is het oudste gebouw van het museum en de overlevering noemt het tevens het eerste gebouw dat aan de in 1567 aangelegde Wierdijk is gebouwd.

De eerste steen werd gelegd in 1625 in opdracht van de vermogende handelaar Pieter van Berensteyn, die het pand later gebruikte als woonhuis, kantoor en pakhuis. Het Peperhuis bestaat uit twee delen die met elkaar verbonden zijn. Het ene deel, de voorkant, grenst aan de Wierdijk en het andere aan de Oosterhaven. Van Berensteyn bewoonde het voorste deel. De dubbele trapgevel van het Peperhuis aan de Wierdijk is om tal van redenen belangwekkend. Hier is onwrikbaar in natuursteen de datering 1625 aangebracht, terwijl de centrale gevelsteen een beeld geeft van de haringvangst en van het oude economische principe ‘de kost gaet voor de baet uyt’. De afbeelding is ontleend aan Roemer Visschers ‘Sinnepoppen’ van 1614. Verbazingwekkend is dat de gevel van het pand zo naar voren leunt. Er wordt beweerd dat dit al bij de bouw bedacht is opdat men gemakkelijker kon takelen naar de hogere verdiepingen die als pakhuis dienden. Opvallend in de gevel is de groene deur op de eerste verdieping: het was eens de toegang tot de woning van Van Berensteyn. De hoge stenen trap en houten hek op de hoek zijn verdwenen. Een ander opmerkelijk detail in de gevel vormen de ramen van de eerste verdieping. Hun typisch 18de-eeuwse uiterlijk duidt erop dat ze destijds zijn aangepast aan de heersende mode. In 1682 heeft de Kamer Enkhuizen van de Oostindische Compagnie dit pand voor 2600 gulden gekocht om het helemaal als pakhuis te gaan gebruiken. Het gedeelte aan de Oosterhaven getuigt nog van deze functie. Het draagt in de gevel het gebeeldhouwde monogram van de Kamer Enkhuizen van de VOC.

Het pand lag op een centrale plek, want aan de andere kant van de Compagniestraat stond toen het hoofdkantoor van de Kamer dat ongelukkig genoeg in 1816 is afgebrand, terwijl weer noordelijk daarvan de Compagniesscheepswerven lagen. Het Peperhuis diende net als andere pakhuizen van de VOC niet alleen tot opslag. Tevens werden er de koloniale waren uitgepakt, gewogen, gesorteerd en klaargemaakt voor de veilingen die twee keer per jaar werden gehouden. Er waren dan ook tientallen personeelsleden van de Compagnie in het Peperhuis werkzaam. Na de liquidatie van de Compagnie in 1798 heeft het Peperhuis verschillende functies gehad. Thans biedt het als onderdeel van het Zuiderzeemuseum onderdak aan onder andere een museumrestaurant en exposities zoals De Peperzolder.


Hieronder foto's van de binnenplaats tussen deze 2 gebouwen




Vervolg >>

ï»ż