Londoh

06 juni 2009: Sidangoli en Dodinga, Halmahera

Voordat ik het fort ging bezoeken had ik de tukan beca al betaald. Ik heb goed rondgekeken en foto’s gemaakt, maar kwam tot de conclusie

dat ik hier beter met maatlat en tekenpapier aan de slag kon gaan. Ik nam een paar stappen om de breedte van het fort te meten, ik kwam tot 25, dus een meter of 15. Nee foto’s is leuker. Ik moest maar hopen dat ik deze reis nog iets dat op een echt fort leek zou tegen komen. Ik wandelde door Sidangoli, echt een gat, maar aan het fort te zien waren de Portugezen er al geweest. Ik schatte het fort in als een Portugees bouwwerk.

Het fort te Sidangoli



Ik hoorde dat tot voor een paar jaar geleden deze plek nog onderhouden werd. Het is niet zo moeilijk om het gras weg te halen, desnoods de bodem af te dekken met cement en zo de contouren van het bouwwerk laten zien, wie weet is er nog een waterput, hoewel ernaast liep een zeer smerige kali, die zal vroeger wel kristalhelder water hebben geleverd. Al met al weer een hoop treurigheid, Indonesië Anno Domini 2007

Ik kwam bij de terminal aan waar een aantal restaurantjes gevestigd waren, ik ging ergens binnen en bestelde een koffie. Zo te zien waren er op de terminal geen bussen, alleen luxe auto’s die als shared taxi fungeerden en veel ojeg. Veel van de auto’s hadden een gele nummerplaat. Er kwam een tukan ojeg bij me zitten vissend naar werk. Ik vroeg naar de mogelijkheden. Jailolo, maar hoe was de weg daar naar toe, hij lachte op een manier waarbij ik de gaten in zijn tanden zag, als de weg naar Jailolo zo was had ik geen zin. Ik dacht aan Dodinga, daarover had ik eens iets gelezen en op dit forum geschreven. Dat lag op een half uurtje afstand met een goede weg werd mij verteld. Heen en terug daar naar toe zou 50.000 Rp kosten. Ik keek eens naar de lucht, het was half twee in de middag met keiharde zonneschijn en hier en daar een wolk. Ik zei "ja" en weldra waren we op weg. De weg was werkelijk van zeer goede kwaliteit. Het landschap was weids, groots, indrukwekkend, ik kom woorden tekort om dit te omschrijven, uitzichten op beboste, vrij steil omhoog gaande bergen. De ojeg was een zwaardere motor dan gebruikelijk en zat ik heerlijk achterop te genieten van de uitzichten die Halmahera mij bood. Voordat ik het wist kwamen we in Dodinga aan, inderdaad een negorij, een weg met een paar huizen, hier en daar een winkel en de nodige "hello misters". We stopten bij een groep mensen en ik ging vragen naar een fort (benteng), niet dat ik een fort verwachtte, maar je weet nooit. Er werd een opa bij geroepen, die vertelde dat er maar liefst 4 forten dichtbij waren. Ik dacht eerst hij neemt een loopje met me, maar toen hij verder vertelde kwam zijn verhaal mij als erg waarschijnlijk voor. Er waren twee benteng op heuveltoppen aan zee gebouwd, die heuveltoppen waren zeer steil. Verder was er een fort in het dorp, en een in het achterland. Uit het fort in het dorp hadden ze onlangs een oud kanon opgehaald, dat zou als oud ijzer verkocht gaan worden. Er lagen nog meer kanonnen, minstens 1. Doodzonde om zo een kanon te verkopen dacht ik, hoogstens 500 kilo oud-ijzer voor 2000 Rp de kilo, men zou er beter en toeristische attractie van kunnen maken. Ik praatte wat verder met de ouwe. Ik vermoedde dat de benteng waar het kanon was gevonden het oude Nederlandse fort was. De andere benteng waren uitkijkposten, waarschijnlijk reeds gebouwd door de Portugezen. Ik had geen zin om omhoog te gaan, ik had verleden week mijn portie al gehad in Malbufa bij Sanana, ik zou slechts een hoop stenen aantreffen, of een paar stenen, maar zeker geen benteng. Ik gebruik steeds het woord benteng, want in het bahasa is dat een versterking van steen, dat was tot voor een aantal jaren in Halmahera iets bijzonders. We kunnen benteng niet altijd als fort vertalen, in een paar gevallen hadden we hier te maken met versterkte uitkijkposten. Houdt mij ten goede, dit is een persoonlijke theorie, maar zo belangrijk was Dodinga ook weer niet 400 jaar geleden dat er 4 forten gebouwd konden worden, met een gebrek aan mankracht. Zelfs het bouwen van een kleine versterking kostte heel veel inspanningen.

Citaat uit Bijdragen tot de kennis der Residentie Ternate door E.S.A. de Clerq uit 1890. Dodinga Pag 54, 55 & 56

Pas is Ternate’s reede verlaten of het eiland Hiri begint in het noordwesten op te dagen, om langzamerhand geheel zichtbaar te worden, gescheiden als het is langs de noordelijkste punt van Tidore en nog is deze niet voorbij geroeid, of de begroeide rots Filonga treedt tevoorschijn en gaat tot zeer nabij den Halmahera-wal niet uit het gezicht. Deze vormt als het ware den top van een onderzeesche piek en is geheel met struiken en kreupelhout overdekt, in het van alle zijden beschutte vaarwater hoogst zelden blootgesteld aan stormen of hoge zeeën. (i)

Langzamerhand naderen wij het doel, herkenbaar aan een onafzienbare rij van wortelboomen, waartusschen de monding der rivier slechts met moeite te vinden is. De hier geplaatste Oetoesan komt ons tegemoet met de onwelkome tijding, dat het water nog daalt en dat het wel een paar uur kan duren, voordat deze prauw de toch al niet diepe rivier kan binnenvaren. Gewoon aan dergelijke teleurstellingen bij reizen in dit gewest, wordt geduldig de vloed afgewacht en alleen betreurd dat niets de eentonige omgeving verlevendigt. Eindelijk duidt een geschreeuw aan, dat een eerste poging zal worden gewaagd; door lange bamboestaken voortgeboomd, glijdt het vaartuig ongemerkt tusschen ineengestrengelde wortels de rivier op en een half uur later stappen wij in de negorij Dodinga uit en begeven ons naar het posthuis, dat vlak tegenover de ruïne van het vroegere fort staat. (ii)

Veel bijzonders valt er niet te aanschouwen: een twintigtal woningen, enkele op den vlakken grond, andere op palen gebouwd, rondom een moskee, een pasarloods en het bijna geheel begroeide metselwerk der grootendeels ingestorte sterkte naast een kleine laan van galalabomen, is alles wat er te zien is. Toch wordt Dodinga betrekkelijk niet onbelangrijk geacht, daar veel van hetgeen bestemd is voor Oost-Halmahera hier langs gaat en omgekeerd over den pas naar de westkust wordt vervoerd, om zoo verder Ternate te bereiken; omdat deze route verreweg de kortste is en door haar te volgen gevaren op zee vermeden worden.

Het fort dagteekent van den tijd der vroegere veeten tusschen Ternate en Tidore en werd gebouwd om den pas te beschermen en te verhinderen, dat ’s Compagnie’s dienaren en de handel te lijden hadden van de oorlogspartij, die tijdelijk over de grootste macht kon beschikken. Nadat de grens tusschen beide rijken meer zuidwaarts (iii) werd verlegd en de pas alzoo geheel onder Ternate kwam, hielden dergelijke verwikkelingen op; maar niettemin bleef er jaren daarna een kleine bezetting geplaatst, bestaande uit zes man en een korporaal; welke laatste de reispassen van doortrekkende personen moest viseeren en wien een zekere bevoegdheid was toegekend, om kleine geschillen tusschen hoofden of bevolking en handelaren uit te wijzen. (iv) Die geschillen liepen meerendeels over de betaling,
gevorderd voor het vervoer van handelsgoederen naar de andere zijde; en om hieraan een einde te maken, werd op last van den Sultan een loods gebouwd, waarin de goederen bewaard en tegen een geringe vergoeding aan reizigers nachtverblijf, licht en brandstof werden verstrekt. Deze regeling bestaat nog heden en bij gerezen klachten is van tijd tot tijd bestuursinmenging nodig, die echter altijd tot bevrediging van beide partijen leidt.

De noodzakelijkheid van een groote verbouwing, daar het fort door herhaalde aardbevingen veel geleden had en onbewoonbaar was geworden, gaf aanleiding tot de geringe strategische waarde en hierop volgde in 1866 de intrekking der militaire bezetting. Het heette toenmaals, dat de bevolking gewoon was geraakt aan de aanwezigheid van een ambtenaar te dier plaatse en van daar dat er een posthouder werd gevestigd, die thans jaren in een ander deel van deze residentie met meer vrucht werkzaam is. (v)

Tijdens de Hasan-opstand in 1876 is het fort weer bewoonbaar gemaakt en heeft er gedurende eenige maanden een officier met 30 man gelegen; nu is het een volkomen ruïne.

Dodinga is een geliefkoosde verblijfplaats van krokodillen, die menigmaal menschen en dieren aanvallen en in de diepte wegsleuren; zij gevoelen zich geheel thuis in de slijkerige massa’s en den diepen modder, die tusschen de wortels der strandboomen zijn opgehoopt.(vi) In den omtrek van Ternate, waar de bodem der zee steenachtig is en door koraalvorming aanwast, komen die dieren volstrekt niet voor.

Voetnoten:

(i)Hiri bestaat geheel uit een ± 2000 voet hoogen berg, benoorden Ternate tegenover Takome gelegen: er zijn alleen varkens en herten en verder is het onbewoond; de schrijfwijze Hira en Hierrie zijn evenmin goed als die van Filongia voor Filonga.

(ii)Wallace loste zijn bagage aan het strand (Insulinde II, blz.19); hij heeft willen zeggen aan den oever van den evenbedoelde rivier of kreek.

(iii) Dit had plaats tijdens het Engels tusschenbestuur bij overeenkomst van 27 oktober 1814, toen als grens werd aangenomen een rechte lijn van den noordelijken oever der rivier Kajasa op de westkust naar Tofongo op de oostkust, in latere contracten met het N.I. Gouvernement steeds behouden.

(iv)Wallace trof die bezetting daar nog in 1858 (Insulinde II, blz. 19): hij beweert, dat het fort van Portugeeschen oorsprong is.

(v)Het aantal posthouders bedraagt tegenwoordig vier: de opstand van Danoe Baba Hasan gaf den stoot tot uitbreiding van het getal in 1877 en 1880. Zij zijn thans gevestigd in Galela (Noord-Halmahera), Patani (Oost-Halmahera), Sanana (Soela-eilanden) en Banggai.

(vi)Velen weten nog te verhalen van een groote soort inktvisch,onder den inlandschen naam van boboötjah bekend, die, somwijlen in deze wateren kruisende, met zijn lange vangarmen kleine prauwen omstrengeld en in de diepte doet verzinken. De kleinere soorten zouden niet gevaarlijk zijn en gegeten worden.


tussen de twee toppen waar een dal te zien is ligt ‘ het riviertje dat naar de Negorij Dodinga” leidt. Op deze twee toppen liggen benteng die ik niet bezocht heb.



Maandag 27 november 2007

Dat was dus een heel goede maandag. Ik ging naar Sidangoli en had onlangs ergens in Ternate gehoord dat daar een fort zou wezen. Ik heb er niet naar hoeven zoeken, ging er meteen op af. Zelfde met Dodinga, echter dit is toch niet wat ik zoek, want je kan geen leuke foto’s van deze puinhopen maken. Kan je beter met een TV ploegje op af, dorpsbewoners interviewen, de weg nalopen die vroeger gebruikt werd, enz. Maar ja dan heb je een fors budget nodig. Ik lach me af en toe helemaal de tering, ik heb voor Indo-gewone-man begrippen toch een behoorlijke smak geld meegenomen, ik vlieg en vaar naar verre plekken en vind alleen maar puinhopen. Ik heb me altijd voorgenomen dat dit niet het soort dingen is die ik wil laten zien, maar het ontdekken van deze ‘onzichtbare’ plaatsen is veel leuker, omdat je in dorpjes komt, mensen die blanken alleen maar van TV kennen schrikken zich rot, maar zijn al snel op hun gemak als ik een paar geintjes heb gemaakt. Voor twee daagjes Sanana heb ik meer 2 juta uitgegeven, heb ik wel een echt fort voor gezien, plus nog een paar fundamenten, ik heb ook heen en weer in een ATR van Trigana gezeten. Maar als je denkt wat je met 2 juta in Java kan doen, zit je op een mooie hotelkamer, een dame voor message en meer dan genoeg bier en eten om kotsmisselijk van te worden. Toch geef ik liever mijn geld aan deze fortenonzin uit, want op mij werkt het zeer geestverruimend.


Vervolg >>