22 oktober 2009

Passie voor Indonesië : Ton

Als ik bij mijzelf na ga wie van mijn vrienden en kennissen, die iets met Indonesië te maken hebben of in dat land doen, het meest gepassioneerd zijn, dan denk ik onmiddellijk aan Ton Eijkelenkamp. Ik ken Ton geloof ik al sinds 1994, ik kocht in die jaren munten in Indonesië, vaak zilveren guldens

en rijksdaalders, want verzamelaars zijn vaak net eksters die mooie glimmende dingetjes naar hun nest meenemen. Ik was eigenlijk net daarmee begonnen, kocht toen ook wel duiten en ander geld door Nederland voor de kolonie geslagen, maar had er niet zo een affiniteit mee, het kwam me voor als een nogal ingewikkelde muntslag. Als ik in Nederland was dan verkocht ik mijn surplus aan verzamelaars via advertenties die men gratis in het blad “Muntkoerier” kon plaatsen. Van alle munten waar ik vanaf wilde typte ik een lijst, liet die fotokopiëren en stuurde die dan op aanvraag naar belangstellenden. Wat een werk was dat in het pré-internettijdperk. Communicatie ging per post, behalve Ton Eijkelenkamp die belde wel eens. Op een dag nodigde hij mij uit om eens bij hem langs te komen. Hij woonde toen nog in een boerderijtje te Drempt nabij Doesburg. Ik nam de uitnodiging aan en vertrok met de trein naar Dieren alwaar hij mij af zou komen halen. Ik trof het die dag niet want de Nederlandse Spoorwegen hadden een staking uitgeroepen en station Utrecht CS was niet bereikbaar. Ik kan me nog herinneren dat de trein via Utrecht Maliebaan ging, dwars door het spoorwegmuseum.

In Drempt werd ik ontvangen door Ton met koffie en gevulde koeken zo groot als wagenwielen. Hij begon te praten over zijn verzameling en liet mij allerlei munten zien, de een nog mooier dan de andere. Ik had nog nooit zo een grote verzameling gezien. Hij reed het in wagentjes uit zijn brandkast. Het leuke was dat ik al die munten nog gewoon vast mocht pakken. Ik was diep onder de indruk, en Ton praatte maar door, heel enthousiast. Hij raadde me aan om het boek van Scholten “De Munten van de Nederlandsche Gebiedsdeelen Overzee” te kopen zodat ik meer aan de weet zou kunnen komen over de muntslag voor en in de koloniën. Hij maakte zelf gebruik van een exemplaar dat helemaal uit elkaar lag en vol aantekeningen stond, dat vond ik ook al zo interessant. Het werd laat die dag, toen Ton me naar het station te Dieren bracht was hij nog aan het praten, over munten, het duizelde mij bijna. Ton raakte niet uitgesproken over vooral de VOC duiten. Hij had mij echter ook plantagegeld laten zien, iets waar ik nog nooit over had gehoord. Geld van de plantage dat de arbeiders ontvingen om in de winkel van de plantages hun levensbehoeften aan te schaffen. Door het enthousiaste verhaal van Ton besloot ik al in de trein op weg naar Amsterdam dat ik me toe zou gaan leggen op het verzamelen van munten van Nederlands Indië, ik verbleef toch in Indonesië en in die jaren kon men nog vrij makkelijk, weliswaar na enig speurwerk, munten kopen. Voor het koperwerk van Nederlands Indië was daar nauwelijks enige belangstelling, het waren vooral de duurdere, met name de zilveren en gouden munten die de Indonesiërs interesseerden.


De tijd brak aan dat ik elke munt waarvan de prijs goed was in Indonesië kocht, ik reisde naar allerlei eilanden om daar een paar dagen te verblijven om op te kopen wat ik kon. Vooral VOC duiten, die hadden mijn grootste belangstelling. Ton had mij verteld over de vele varianten die zich onder deze munten bevonden, de locale vervalsingen uit de tijd plus nog vele andere zeldzaamheden, zoals de duiten voor Banjarmassin geslagen, fantasien van VOC duiten. Ik heb er heel wat van gevonden. In Nederland nam ik altijd het eerst contact op met Ton als ik weer nieuwe voorraad had. Hij kocht van mij en ik ruilde met hem koper voor zilver. Zilver vertrouwde ik vaak niet in Indonesië. Ik had echter op een bepaald moment een zeer scherp oog ontwikkeld en liet me niet zo gauw meer bedonderen, hoewel dat laatste is nooit uit te sluiten, niet alleen in Indonesië maar waar ook ter wereld. Ton hield alle munten die hij binnen kreeg bij in zijn archief, vooral de varianten van VOC duiten, omdat mijn verzameling ook als kool groeide en ik veel varianten vond, omdat ik vaak duiten kocht die nog nooit door handen behorende aan een persoon met numismatische interesse waren geweest, dat was vaak smullen, omdat ik regelmatig zeldzaamheden vond. Op een gegeven moment had ik zoveel gegevens dat ik met behulp van de archieven van Ton een boekje heb gepubliceerd over VOC duiten, dit bestond uit de hertaling van oude geschriften plus lange lijsten met varianten. Dit boekje heb ik in 1998 op de markt gebracht en was een groot succes. Tegenwoordig doet het op eBay 20 – 25 euro, de oorspronkelijke prijs was een tientje (guldens!)


1999 was een topjaar voor Ton, hij had in samenwerking met de NKON (Numismatische Kring Oost-Nederland) ter viering van hun 300e bijeenkomst een tentoonstelling, genaamd “Oeang” in het Koninklijk Tehuis voor Oud-militairen en Museum Bronbeek te Arnhem georganiseerd. De basis van deze tentoonstelling was de verzameling van Ton, aangevuld met topstukken van andere verzamelaars en uit musea. Het werd de grootste en meest complete collectie Indische munten tentoongesteld die ooit bijeen is gebracht. Na maanden voorbereiding kon deze schitterende collectie aan het publiek worden getoond. Met deze tentoonstelling Oeang heeft de kring zeer veel waardering geoogst. De tentoonstellingscatalogus is met meer dan 2000 beschreven items een standaardwerk geworden voor de Indië-verzamelaar.


Na de tentoonstelling begon er een bewogen tijd voor Ton. Hij vertelde me dat hij zijn verzameling ging laten veilen. Ik was stomverbaasd, want dat was toch min of meer een levenswerk, een completere verzameling kon ik me nauwelijks voorstellen. Ook zou hij met pensioen gaan, zijn zaak moest het veld ruimen voor een uitbreidings- en renovatieplan. Hij sprak over een museumpje met daarin betaalmiddelen van Nederlands Indië. Hij nam me mee naar een kamer in zijn huis en die lag stampend vol met allerlei schitterende zaken uit Indië, dat zou de basis voor zijn museum gaan worden. Ik vond het maar een ambitieus plan, maar ja de drijfveren en het enthousiasme van Ton kennende zou het er nog van komen ook.



Na deze veiling braken er voor Ton drukke tijden aan, hij wilde zijn droom, een museum verwezenlijken, dat is gemakkelijker gezegd dan gedaan. Als je een museum wilt openen is dat niet alleen het tentoonstellen van mooie dingen, maar je moet ook zorgen dat invaliden gemakkelijk met hun al dan niet elektrische karretje naar binnen komen, en natuurlijk zijn er nog stapels voorschriften op het gebied van brandveiligheid, vluchtwegen en – trappen., bijzondere lastige en moedeloos makende materie. Uiteindelijk vond Ton een geschikt pand in Doetinchem, moe geworden door het overleg met de autoriteiten besloot hij dat zijn museum een privé-museum zou gaan worden. Na maanden van verbouwen en veel geld uitgeven, waarin Ton de nodige steentjes bij aandroeg, komende uit een familie van horecamensen hoef je hem niet te leren wat aanpakken en werken betekent, maar vooral geld uitgeven werd de droom gerealiseerd en in September 2004 vond de opening van het museum “Tukar-Menukar” plaats.

Van de site van het museum:

- In ons museum willen wij u een indruk geven van de bijzondere en primitieve ruil- en betaalmiddelen van Nederlands-Indië .Deze betaalmiddelen hebben we omlijst met gebruiksvoorwerpen die nauw betrokken waren bij het benutten van dit “geld ”.-

De site is HIER te bereiken

Het museum is klein maar in de vitrines staat een verscheidenheid die je bijna niet voor mogelijk houd en als Ton daarbij op de bevlogen wijze die hem zo eigen is uitleg geeft, gaat er een andere wereld voor je open. Men waant zichzelf heel veel jaren terug in de Archipel en bevindt ich op plekken waar er rituele en andere betalingen werden verricht. Er zijn ook veel zaken die aan geld verwant zijn, zoals terracotta spaarpotten (celengan) uit de Majapahit tijd en daarbij vele voorbeelden van andersoortig terracotta. En zo zijn er meer zaken die niet direct met betalingen te maken hebben, maar mooie stukken die de collectie levendig maken. Het museum straalt de intimiteit van een grote huiskamer die gevuld is met allerlei moois uit, de heer des huizes raakt niet uitgepraat over hetgeen hij allemaal bijeen heeft gebracht.

Hieronder enkele foto’s:


Tot slot een interviewtje dat ik met Ton maakte.