25 oktober 2009

Resepsi perkawinan

Even wat recycling, op het oude Londoh forum trof ik twee stukjes over huwelijksrecepties aan die ik vandaag een reprise wil geven:

Gisteren op een resepsi geweest hiero in de kampung. Was wajib, want de oudste zoon van mijn pembantu Salamah ging trouwen. Ik had mn kodak meegenomen, maar achteraf bleek die totaal ongeschikt om in de relatieve duisternis foto’s te maken, de flitser heeft een zwaar onvoldoende bereik daarvoor. Dat wist ik min of meer, maar had dat nog nooit in de praktijk gezien. Ik maak ook niet graag, nee liever helemaal geen, flitsfoto’s. Het lukte me ook niet acceptabele foto’s te maken met belichtingscompensatie. Afijn met die camera erbij had ik iets te doen, en drong het niet tot mij door hoe strontvervelend die resepsi wel was. Dat zijn ze altijd, ik heb er inmiddels genoeg gezien. Ik verlang altijd naar drank, als ik zo een glas teh voor me heb. En het eten op die resepsi is altijd knap waardeloos, zeg maar gerust ‘niet te vreten’, doet in niets aan lekker Javaans eten denken. Eigenlijk had ik van mijn pembantu wel iets simpelers verwacht, maar ze pakte groots uit. Het gaat dus goed met haar, was de boodschap. Zij en haar man zijn jaren geleden op een lapje grond, dat ‘strategis’ ligt, een fietsenstalling begonnen, afdak van bamboe en een bamboe hutje dr bij. Er staan een paar 100 fietsen en sepeda motor van mensen die in de buurt werken of verder met het openbaar vervoer naar de grote stad gaan. Salamah’s man plakt af en toe een bandje, maar liever niet. Salamah en haar familie zijn allemaal behoorlijk ‘obees’, ik noem haar altijd Ibu Bulat. Nu is in de loop der jaren die ‘tempat simpan sepeda’ een stuk rijker geworden en staan er al twee stenen huisjes, waarvan een verhuurd is aan een tukang jahit. Dan werkt zij al jaren bij mij, zonder dat ze daar veel voor hoeft te doen, daar ik meer dan 50% van de tijd weg ben, tegen vol (pembantu)salaris. Ze is betrouwbaar, dat is het belangrijkst, regelt als ik weg ben alle zaakjes voor me, precies hetgeen ik nodig heb. Schoonmaken is niet haar sterkste kant, maar daar sijk ik niet over. Ze maakt ook lekkere pisang en tahu goreng.

In ieder geval had Salamah groots uitgepakt, er waren honderden gasten, het eten had ze door een cateringsbedrijf laten verzorgen. Er werden diverse toespraken gehouden in het Javaans, vermengd met veel Arabische woorden, waarvan ik Mohamed goed verstond. Voor het evenement had ze de hele fietsenstalling laten ontruimen, huis leeg, ook een deel van de fabriek aan de overkant geclaimd om te parkeren en zo, daar konden nog meer mensen zitten. Wat me opviel was dat de heren van de familie geen sarong, jas tutup, blengkong en keris droegen. Nee er werden kostuums gedragen, ik heb nog nooit zoveel slecht zittende pakken waarvan de meeste gestoomd, op zijn minst gestreken, moesten worden, bij elkaar gezien. Dat mocht de pret niet drukken, veel mensen hebben met mijn een woordje kunnen wisselen, ik ben ook op de foto geweest met het bruidspaar. Dus de dag was geslaagd. ’s Avonds werd er nog overgebleven eten bij mij thuis bezorgd, ik moet kijken hoe ik dat kan wegpleuren zonder dat Salamah dat merkt, te vies voor mijn smaakpappilen. Behalve die kacang mete, die komen uit Wonogiri, de kota asal van Salamah. Maar ik ben blij voor haar dat de resepsi zo een succes was, hebben ze iets om over na te praten en af wachten of de volgende buurman en –vrouw daar over heen komen. Ik denk wel dat Salamah voor jaren schulden heeft gemaakt.


______________________________

Gisteren was ik door een oudere jongedame uitgenodigd om mee te gaan naar een ‘resepsi pernikahan’ nabij de Keraton Kasunanan. Ik heb daarop ja gezegd, wetende dat ik dan in een situatie zou geraken die als ‘siaga nomor satu’ bestempeld zou kunnen worden. Die noodtoestand zou kunnen worden veroorzaakt door de leeftijd van de dame in kwestie, over de dertig en haar burgerlijke staat, ‘belum kawin’. Dat laatste wordt in het Javaanse als een diepe schande ervaren. We waren ruim op tijd bij het gebouw “Pondopo Mulya” waar de receptie zou plaats vinden. Echt een mooi gebouw, zo een Javaanse constructie helemaal van djatihout met veel snijwerk. De hele familie van bruid en bruidegom stond daar in vol Javaans ornaat aangetreden. We gingen ergens aan de zijkant zitten, daar zijn allerlei regels voor. Je kan niet zo maar ergens neerploffen, je moet die regels echter wel kennen, een Javaan zou ze niet even gaan uitleggen aan de orang bule, die weten immers alles al. Dit laatste is altijd een bron van groot misverstand, om maar even te zwijgen over conflicten, tussen de bule en de Wong Kromo. De Javaan gaat er van uit dat zijn budaya (cultuur) zo geweldig en vanzelf sprekend is dat iedereen deze onmiddellijk wil omarmen, dus dat deze ook niet nader uitgelegd behoeft te worden. Dat is ook een van de redenen dat de Javaanse de dominante cultuur in IndonesiĂ« is. In de ogen van velen die deze cultuur kennen is de Javaanse cultuur van honderden jaren her, gebaseerd op feodalisme en niet geĂ«volueerd naar iets waarmee men in de 21ste eeuw kan overleven op basis van gelijkheid. Juist de verschillen in positie is een van de belangrijkste kenmerken in de Javaanse cultuur. Afijn ik was niet naar de receptie gekomen om verschillen in cultuur te registreren, maar om naar de leuke kanten te kijken. Een huwelijksreceptie biedt daartoe een uitstekende gelegenheid.

Wij gingen op de mooie djatistoelen zitten, vlak achter het hoofdgedeelte, dat is tussen de vier grote dragers onder het dak, De voertaal was Javaans en Arabisch, omdat ik deze beide talen niet beheers, kon ik rustig gaan observeren. Niets is heerlijker dan jezelf in IndonesiĂ« als onderdeel van een film te wanen. De kleding die gedragen werd was echt schitterend, de mannen in kain, blangkon, met kris achterop. De dames in kain en kebaya, echter van de laatsten weinigen met de traditionele konde als haarstijl. Alle kleding in kleuren en combinaties hiervan die in het Westen niet schijnen voor te komen, waarvan je het bestaan niet eens vermoed. Het viel me echter op dat een gedeelte van de vrouwen er erg Arabisch uitzagen. Dat heet ‘busana muslim’ en lijkt mij eerder thuis te horen in een woestijnlandschap dan in vulkanisch berggebied bedekt met groene sawa. Mijn gezelschap was het hiermee niet eens, nogal wiedes dit valt uit te leggen als kritiek op de Javaanse cultuur en dat is uit den boze. Wat natuurlijk ook altijd zeer vermakelijk is, zijn de jongedames die de spijkerbroek en het T-shirt hebben verwisseld voor de traditionele kledij, maar daarbij hoge hakken dragen als zijnde modieus. Doordat bij te grote stappen de kain wel eens zou af kunnen zakken, maken ze hele kleine pasjes wat hen nauwelijks vooruit brengt, daarbij angstig met twee handjes de kain vasthoudend om de blamage van hun leven te voorkomen. Stel je voor bij zo een gelegenheid ineens in je voordeelslipje van de Matahari, versierd met Snoopy te staan en plein publique. Inmiddels kwam de bruidegom onder begeleiding binnen en daarna de bruid. Die moesten allerlei Javaanse rituelen ondergaan. Zo een trouwreceptie is een passief gebeuren, je zit en kijkt wat er gebeurd. Ervaren receptietijgers kennen de rituelen uit het hoofd, zij komen alleen maar voor het eten. Ik weiger meestal recepties, ik ben er al bij vele aanwezig geweest. In de ruimte waren hier en daar TV schermen opgesteld en er liep een cameraman met verlichtingsassistent rond. Die laatste zette de aanwezigen af en toe in het halogeen zonnetje, die zich daarop verblinde sterren wisten.

Bij aankomst stond er al teh en air putih op de tafeltjes, die keurig bedekt werden door een gebatikt tafelkleedje, neer gezet. Nu kwam het voorgerecht, een stukje cake, geel en donkerbruin, dat laatste was zeker chocola, en een soort loempiaatje met een gemeen groen rawitje. Daarna kwam de sop, althans zo noem ik dat, volgens mijn gezelschap heet het timbul. Heldere bouillon waar wat groenten, zoals twee peulen, 3 schijfjes wortel, een soort zwarte paddestoel en meer in dreven. Meestal zie je plakjes sosis, maar deze was met echte kip gemaakt, een dooie uiteraard. Het smaakte mij. Nog nooit eerder ben ik enthousiast geweest over het eten dat tijdens zo een resepsi werd verstrekt, maar dat was ik nu wel. Het is uiteraard naar onze Westerse smaak heel vreemd om met een loempia en een plakje cake te beginnen en daarna aan de soep te gaan. Alles went echter. Ik eet tegenwoordig ook al doodgemoedereerd zoete koekjes als ik bier drink. Ik mis de blokjes kaas en plakken leverworst met augurk en mosterd al niet meer. Althans hier niet. Mijn gezelschap vroeg mij hoe ik zou willen trouwen. Ik voelde me alsof ik in een te kleine emmer ijskoud water stapte. En zei verbaasd “trouwen?” Zeker niet verkleed als Javaan en ik begon een omschrijving te geven van hoe belachelijk een westerling er in zo een Javaans kostuum uit kon zien. Dit meende ik, ik ben weliswaar nog nooit bij zo een gemengd huwelijk aanwezig geweest maar heb vaak foto’s op het internet gezien die mij langdurig aan het lachen brachten. Daarbij was ik op mijn hoede, ik voelde dat ik een grote vergissing had gemaakt door ja te zeggen toen ik door deze dame voor deze resepsi werd gevraagd. Ik fantaseerde dat ik op deze resepsi aanwezig was in een Volendammer kostuum, hoe zouden de reacties zijn? IndonesiĂ«rs die op vakantie in Nederland zijn doen twee dingen, naar Madurodam en naar Volendam voor op de foto. Inmiddels barste de muziek los, een synthesizer, en een zangeresje, die heel modern was gekleed en een ongeoliede kettingzaag imiteerde, terwijl de elektronica een gamelan orkest nadeed, het leek wel een blikfabriek. Maar dat is het entertainment dat geboden wordt. Daarna een zangeres die wat met kroncong deed, zo vorderde de resepsi al aardig. Een goede resepsi duurt precies 2 uur. Op het toneel werden foto’s gemaakt, dat is een must op zo een resepsi, met het bruidspaar op de foto. Mijn gezelschap vertelde dat wij elkaar inmiddels een jaar kende. “Nou en..” dacht ik in stilte. Ik ken haar voor de lol, leuk om mee te kletsen, en omdat ze in de kraton woont kom ik daar wel eens op bezoek, zonder enige bijbedoeling. Ik vroeg me af hoe ik haar hevige interesse zou kunnen dempen. Het was tijd voor de rijst, daar zat sambal goreng hati bij, is echt een resepsi gerecht, acar, krupuk en nog het een en ander dat mij onduidelijk was. Er zat in ieder geval wortel bij. In Solo moet overal wortel bij, de gunung Lawu staat er mee vol geplant. Kom je langs Tawangmanggu dan staan ze daar langs de kant van de weg wortelen te wassen. Ik sprak intussen met mijn gezelschap over koetjes en kalfjes, er was veel familie van haar aanwezig die mij allen hevig aanstaarden.

Er was nog wat campur sari muziek, een vraag en antwoord spel tussen man en vrouw en toen kwam het ijs, vaste prik op zo resepsi, ijs met agar-agar. Dit toetje was ook al lekker. Mijn gezelschap zette haar toetje op tafel neer en verklaarde dit niet te verorberen. “Waarom niet?” vroeg ik. Ze verklaarde dat toen ze de laatste keer op een resepsi die ’s avonds werd gehouden ijs had gegeten zij daarvan de flu had gekregen, ik moest erg lachen. Dat vond ik wel zo Indonesisch, ze vond het niet leuk dat ik daarom lachte, maar ja zo grappig. Ineens stonden vele mensen op die maakten dat ze wegkwamen, zo ook wij. Er moesten nog wat bananen geplukt worden die aan de entreepoort hangen, ook een symbool voor iets, zoals alles op zo een resepsi. Ik weet echter de betekenissen niet. Er waren nog een paar familieleden die wat Engelse woorden op me los lieten, die ik met wat onzin in het bahasa Indonesia beantwoorde. We zouden lopend naar haar huis gaan, dat ligt in de kraton Kasunanan. Ik moest haar hand vasthouden, dat deed ik braaf, een donker weggetje werd door mij geweigerd. Thuis gekomen nog even nakletsen en een taxi gebeld om naar huis te gaan, want om 10 uur gaan de grote djati poorten van de kraton stevig op slot.

Nog even deze:


Toen wij de resepsi verlieten werden deze flyers uitgedeeld namens het bedrijf dat de catering had verzorgd. Onderaan ziet men een model van hoe het eten op zo een resepsi uit 'moet' zien. “Katering di masa krisis”, maakte mij aan het lachen. Om drie uur ’s nachts werd ik wakker voelde ik hevige aandrang en even later lag het enige uren daarvoor gecaterde in de pot. “Tanpa bahan pengawet” dacht ik en ging weer slapen en dromen over de Febo.

ï»ż