31 oktober 2009

Ibu Maluku

Ibu Maluku - The story of Jeanne van Diejen – Roemen. Dit is een gerecycled stukje van het oude forum, het boek is echter zo interessant dat ik het nog ens onder de aandacht wil brengen. Daarna een tip over wat leeswerk op het internet over Ambon.



.
.

Ibu Maluku - The story of Jeanne van Diejen – Roemen
An extraordinary life in the vanishing world of the Dutch East Indies
door Ron Heynneman Uitgave Sidharta Publishers 2002 Australia
ISBN: 1-877059-08-0.

Deze kocht ik bij boekhandel “Periplus” op de luchthaven Juanda te Surabaya prijs 75.000 Rp, niet gek voor een boek van 636 pagina’s. Ik zocht voor een boek dat ik tijdens de leegloop uren van mijn komende reis zou kunnen lezen en viel mijn oog op deze. Het verhaal van een vrouw die op haar 24ste levensjaar naar Indië trok, zij was met een Nederlandse planter getrouwd. Deze man was administrateur op een klapperplantage te Sanana, een heel erg afgelegen eiland. Het echtpaar leeft op diverse plaatsen in de Molukken, zoals Tobelo op Halmahera, maar ook in Manokwari en omgeving in het toenmalige Nieuw Guinea.

Het boek is geschreven door een derde persoon, Roy Heynneman, die de verhalen uit de mond van deze mevrouw heeft opgetekend. Zij waren elkaar voor het eerst tegengekomen in het interneringskamp Kampili nabij Makassar. Na de oorlog emigreerde Heynneman naar Canada. In 1974 ontmoette hij Jeanne weer tijdens een bezoek aan Nederland en is toen begonnen met het optekenen van haar verhalen. Gedurende 25 jaar, kwam hij ieder jaar naar Nederland om Jeanne te ontmoeten. Haar verhaal is gepubliceerd zoals het hem is verteld. Dat maakt het een gemakkelijk boek om te lezen, niet altijd even interessant. Echter het geeft een zeer goede indruk hoe het vooroorlogse leven in de buitengewesten van Nederlands Indië zich afspeelde. Zeker als men het gedeelte leest dat zich afspeelt te Bulawaya te Mangole (Sula eilanden) omstreeks 1920. Bijna niet te geloven hoe moeilijk dat was. Een heel groot gedeelte van Jeanne’s leven speelt zich af in Tobelo op Halmahera. Omdat ik daar zelf een paar maanden geleden in beide gebieden was werd dit verhaal extra sprekend. Jeanne zet zelf een kokosnotenplantage op, en is het heel interessant om te vernemen hoe zoiets in zijn werk gaat. Ook wat zij allemaal daarbij doet om geld te verdienen. Haar man werkt dan voor de export van damar, een soort hars, dat toen een heel belangrijk product was. De gevolgen van de crisis worden uitgebreid beschreven. Natuurlijk gaan er talloze hoofdstukken over de Japanse interneringskampen. Deze heb ik met mindere belangstelling doorgeworsteld, omdat ik al zoveel over deze periode heb gelezen, ook over de kampen waar Jeanne verbleef. Kort gezegd gruwelijk. Als jongeman van een jaar of 15 ging ik altijd op zoek naar oude Indo’s om verhalen over de Jappenkampen te horen. Ik was de verhalen over de moffen die ik thuis hoorde meer dan zat, en vond de Japanners veel gruwelijker, dus aantrekkelijker om naar die verhalen te luisteren.

Na de oorlog, nadat ze moest constateren dat ze alles kwijt was, inclusief haar echtgenoot gaat Jeanne aan de slag in het sociale werk, met name de leprapatiënten van wie er velen uit de samenleving waren verstoten. Jeanne was een dochter van een veearts en in de tijd voor zij naar Indië vertrok had ze in Nederland als verpleegster gewerkt. Door al het werk dat zij in de Molukken verrichtte kreeg zij van Soekarno de bijnaam “Ibu Maluku”. Na een conflict met dezelfde Soekarno, omdat zij niet op haar mondje was gevallen was zij gedwongen Indonesië in 1957 te verlaten. Zij is toen in Sittard gaan wonen. Dat is haar blijkbaar zeer goed bevallen want zij is daar 105 jaar oud geworden.

Al met al een interessant boek als ik naga dat ik het op titel en dikte heb gekocht. Ik heb er 3 ½ aangename dagen op het Pelni schip “Ciremai” op weg naar Banda mee doorgebracht.

Overigens vind ik het schilderij dat op de omslag is afgebeeld bijzonder fraai.


Het is getiteld “Zicht op de baai van Ternate” (View on the Bay of Ternate)
En is geschilderd door Antoine Payen (1792-1853) Als ik mij niet vergis heb ik die hiero wellis eerder genoemd als de leermeester van Raden Saleh. Op het schilderij is op de voorgrond de ’Kedaton’(paleis) van Ternate te zien en rechts het fort Oranye. Daarachter ligt de stad Ternate. Het hangt in het Rijksmuseum voor Volkenkunde te Leiden.

_________________________________________________________________________

H.J. Jansen, resident van Ambon

Op het internet gevonden, de memoires van Nellie Jansen, dochter van H.J. Jansen, die bestuursambtenaar in Ned. Indie was, met verschillende standplaatsen, o.a. van 1919 tot 1930 assistent-resident op Ambon, en later ook nog enige jaren als resident. Tot zijn ontijdige dood in 1942.

Resident drs H.J. Jansen
14 augustus 1892 - 18 februari 1942
(De memoires van Nellie Jansen)

Hoofdstukken:

Mijn vader
Mijn moeder
Kennismaking
Naar Indië
De eerste jaren in Indië
Naar Banka
Ambon
De jaren in holland
Naar Bali
Engeland
Amsterdam
Terug op ambon
Oorlog in Indië
Holland na de oorlog

Memoires in PDF
Publicaties H.J. Jansen
Publicaties over HJ Jansen
________________________________________

Ik vond het hoofdstuk over Ambon zeer interessant.

Er waren nog twee volwassenen, die een grote rol hebben gespeeld in de eerste vijf of zes jaren van mijn leven en er eigenlijk op de achtergrond altijd een rol in bleven spelen: ‘Oom Kajadoe en tante Letty’, zoals wij deze vrienden van vader en moeder noemden. Hij was een volbloed Ambonees van adellijke familie, zij een volbloed Hollandse. Hij had haar ontmoet tijdens zijn studietijd in Nederland. Zij was een wees, die door haar familie naar een strenge kostschool (in Zetten) was gestuurd. Vóór die school bracht hij haar serenades. Ik vermoed, dat hij het zingen van zijn melodieuze Ambonese liefdesliedjes begeleidde met een gitaar. Ze viel voor zulk ongewoon en openlijk vertoon van genegenheid en trouwde met hem, zonder iets van Indië of zijn achtergrond te weten. Ik geloof wel, dat ze haar hele leven van hem is blijven houden, maar toch verliet ze hem voor een klein Oostenrijks chirurgje, dat zich voor korte tijd op Ambon gevestigd had.


En “Terug op Ambon”:
Het was inmiddels 1941 geworden. Er veranderde veel op ons eiland. Overal in het stadje Ambon liepen nu Australiërs rond, die hun eigen kampement hadden en zich vooral met de Ambonezen verbroederden. Ze waren naar Ambon gekomen, omdat het een oorlogsbasis was en zouden bij een eventuele oorlog met Japan worden ingezet om ons te verdedigen.


Uit het hoofdstuk “Oorlog in Indie” blijkt dat de schrijfster in de zelfde interneringskampen heeft gezeten als de hoofdpersoon in het hier eerder besproken boek “Ibu Maluku” Jeanne van Diejen, nl STOVIL en Tan Toei op Ambon, en Kampili op Pare-Pare (Sulawesi) en ook nog eens als verpleegster dar heeft gewerkt, net als die Ibu Maluku. Je zou bijna denken die hebben elkaar gekend en misschien wel samengewerkt, maar daarvoor zou je de verhalen naast elkaar moeten gaan leggen.


Hier is de site te vinden