Londoh

10 november 2009: Heldendag – Hari Pahlawan (II)

Nationale helden in Indonesië, daar zet ik een paar vraagtekens bij. Volgens mij is het belang van deze figuren behoorlijk tanende nu Indonesië op weg is

om een ‘soort’ democratie te worden. De jeugd laat zich niet meer dicteren wie hun idool moet zijn, zij kiezen deze zelf via de TV. Dit zal dan eerder een bintang musik, pilem of olah raga zijn die van de TV bekend is en niet iemand die zich doodgevochten heeft voor bangsa en negara. Toch viert het nationalisme en patriottisme nog hoogtij in vergelijking met Westerse landen, zeker met Nederland, waar men graag spreekt over een kloteland , nationalistische gevoelens zijn er alleen als Oranje voetbalt of als Nederlanders in het buitenland vertoeven. Ondanks dat de jonge Indonesiër veel van het Westen overneemt, om niet te zeggen adoreert, blijven zij in hun hart en nieren een patriot, maar met een behoorlijke hekel aan geschiedenis, en verdommen zij het tegenwoordig om al die namen van helden uit hun hoofd te leren en op te kunnen dreunen.

De meeste “Pahlawan Nasional” in Indonesië zijn militair geweest, of hebben anderszins gestreden tegen de Nederlanders. Indonesië telt momenteel in totaal 129 nationale helden, deze worden elke 10 november gekozen en bij presidentieel besluit tot Nationale Held verheven. Dit is begonnen onder president Soekarno, de eerste ‘Pahalawan Nasional” werd op 30 augustus 1959 uitgeroepen en dat was Abdul Muis. Zoals met alles in Indonesië zijn er gradaties in het heldendom, het zijn tenslotte maar mensen en kennen we naast de Pahlawan Nasional, de Pahlawan Pembela Kemerdekaan, de Pahlawan Revolusi en de Pahlawan Proklamator. Van de laatste zijn er slechts twee, namelijk Soekarno en Hatta, die vaak in één adem worden genoemd als Soekarno-Hatta. Zij waren vroeger bekend als de Dwi-tunggal, de 2-eenheid, doch ze hebben op een bepaald moment hevige ruzie gehad en spraken niet meer met elkaar. Omdat ruzie niet bij helden past, is dit geschil uit de Indonesische geschiedenis geschrapt. Zij hebben hun naam aan de belangrijkste luchthaven in Indonesië geleend, Cengkareng in Tangerang. Elke luchthaven in Indonesië draagt de naam van een lokale held. In de grotere plaatsen vinden wij de zogenaamde Jalan Protokol, dat zijn de hoofdstraten en hun zijstraten in het centrum van een stad, deze dragen alle namen van nationale helden. Een iedereen die wel eens in Indonesia is geweest kent die namen zoals Jl. Sudirman. Jl. Diponegoro, Jl. Kartini, maar ook Jl. Veteran, Jl Merdeka, Jl. Tentara Pelajar. Als je de straatnamen in een grote stad kent ken je ook meteen enige Indonesische helden. Verder zijn er al sinds 1968 op één zijde van het Indonesische papiergeld nationale helden te vinden. Dit zijn momenteel op de 1000 Rp Pattimura, de 2000 Rp Pangeran Antasari, de 5000 Rp Iman Bonjol, 10.000 Rp Sultan Mamud Babarudin II , 20.000 Rp Oto Iskanderdinata, 50.000 Rp I Gusti Ngurah Rai en 100.000 Rp Soekarno en Hatta. Alsof dat nog niet genoeg is zij er in elke stad nog beelden van helden en heldhaftige gebeurtenissen te vinden. Meestal zeer wanstaltig en een belediging voor de ogen vanwege de grote smakeloosheid en amateurisme waarmede deze kunstwerken zijn opgericht. Misschien zijn dit mijn westerse blik en smaak die mij dit vertellen, want ik weet daarbij dat ik in Nederland ook niet elk kunstwerk dat wordt opgericht begrijp, ook niet na een uitgebreide uitleg.


Hier een voorbeeld van zo een standbeeld ‘Monumen 45’ in Solo. Naar mijn mening zijn deze 3 figuren enigszins te heroïsch afgebeeld en ook niet erg Indonesisch. Kijk alleen maar naar de kapsels van beide heren, afgezien je in een strijd geen kans hebt om even je haar te kammen. De veel te zware schoenen van de middelste figuur, die dikke arm die wijst, lijkt wel een zwaargewicht worstelaar, die vierkante revolver. Dan het buitenmodel geweer van de linkerfiguur, de dikke vingers van zijn linkerhand lijken afgehakt. De schoenen van de heren lijken me ook vele maten te groot. De verpleegster valt nog mee, afgezien van haar grote tieten en koffertje met kruis. Het geheel is overgeschilderd in een bronskleurtje, dit soort beelden zijn meestal van cement en kippengaas gemaakt. Alle heldhaftige beelden te Solo zijn in deze kleur geschilderd en lijkt het erop dat de verf in de aanbieding was.

Voorheen werden de Nationale Helden op Nationale heldendag door de president benoemd. Dat was in de tijd van Soekarno en Soeharto de normaalste zaak ter wereld, want zij hadden de absolute macht. Dit is nadien nog een tijdje doorgaan en kon het voorkomen dat op 10 november 2000 Fatmawati tot Nationale Held werd benoemd door Megawati. Het betrof hier haar eigen moeder. Als reden werd gegeven, dat zij de echtgenote was van wijlen president Soekarno en dat zij de eerste vlag die Indonesië ooit had, de Sang Sah Merah Putih van een lapje rode stof en een lapje witte stof in elkaar had genaaid. In het algemeen stellen wij ons toch iets meer voor bij een ‘heldendaad’

Nu Indonesië op een democratisch land wil lijken gaat de heldenbenoemingsprocedure ook anders. De helden worden tegenwoordig vanuit het volk voorgedragen. Ik geloof dat, afgezien buitengewone verdiensten voor en tot voorbeeld kunnen dienen tot land en volk een van de voorwaarden ook is dat een aspirant-held reeds ‘almarhum’ (wijlen) moet zijn. Deze aspirant-helden worden dan door diverse commissies onderzocht. Na schifting bleven er 14 over en uit deze 14 krijgen er 8 vandaag de heldenstatus.

Dames en Heren, mag ik nu de 8 helden van dit jaar presenteren ? Dit zijn geworden: Teuku Mohammed Hassan dari Nanggroe Aceh Darussalam, Kiai Haji Nur Ali dari Jawa Barat, Raden Mas Tirto Adhi Soeryo (Jateng), Haji Pajonga Daeng Ngalle Karaeng Polongbangkeng (Sulsel), Opu Daeng Risadju (Sulsel), Andi Sultan Daeng Radja (Sulsel) Izaac Huru Doko (NTT) en Pangeran Mangkubumi, de latere Hamengku Buwono I (DIY).

Een van de helden in spe die werd voorgedragen was Suratin Sosrosoegondo, een ex-voorzitter van de PSSI, de Indonesische KNVB, hij heeft het, helaas, niet gemaakt. Opvallend is dat er dit jaar maar liefst drie helden uit Sulawesi Selatan komen. Van een held kunnen wij nu al een fotootje presenteren, en het is niet, zoals U misschien denkt, Tommy Suharto met een aangeplakte snor.


Over Soeharto gesproken, ik ben er al heel lang van overtuigd dat als die ouwe de pijp uitgaat hij een held van ongekende proporties gaat worden. Hij is al oud en ziek, maar het volk toont weinig respect voor al zijn verdiensten voor dit land, het volk een beetje kennende gaan ze daar vreselijk spijt van krijgen, want deze houding van negeren gaat dwars tegen hun cultuur in, waarin respect voor ouderdom en verdiensten zeer belangrijk is. Waarschijnlijk wordt er na het verscheiden van Soeharto meteen een speciale categorie uitgeroepen, de Pahlawan Pembangunan.
_________________________________________________

Raden Mas Tirto Adhi Soerjo blijkt bekender dan ik dacht. Hij is namelijk de hoofdpersoon Minke in het door Pramoedya A. Toer geschreven vierluik Aarde der mensen, Kind van alle volken, Voetstappen en Het glazen huis. Raden Mas Tirto Adhi Soerjo is als Raden Djokomono in 1880 te Blora geboren. De overeenkomst met Pramoedya is dat deze ook in Blora is geboren. TAS, zoals zijn naam werd afgekort, heeft aan de Stovia (School ter Opleiding van Inlandse Artsen) te Batavia gestudeerd, maar hij had er echter niet veel trek in om 'dokter Jawa' te worden. Al op vroege leeftijd schreef hij veel en stuurde zijn artikelen in het Nederlands en Javaans naar diverse kranten. Hij trouwde met R.A. Siti Habibah en ging in de Desa Pasircabe in de buurt van Bandung wonen. Op aanraden van de Bupati van Cianjur, R.A.A. Prawiradiredja, ging hij zelf een krant uitgeven. In 1903 verscheen Soenda Berita, de eerste krant uitgegeven in het Maleis, gefinancierd, gedrukt en geleid door 'Inlanders'. De krant verscheen in een oplage van 1.500 exemplaren en had veel abonnees in de hogere kringen zoals bupati en rijke Chinezen. Echter door financiële problemen moest de krant in 1906 stoppen met verschijnen.

Daarna gaat Tirto Adhi Soerjo reizen door Nederlands Indië en ontmoet veel mensen, vooral uit de hogere kringen, dat is voor hem niet zo moeilijk omdat hij zelf priyayi (van adel) is. Als hij terugkomt van zijn reizen vestigt hij zich te Bogor en richt hij tezamen met een aantal andere priyayi uit Batavia de Sarikat Prijaji op, die ongeveer 700 leden krijgt uit heel Indië. Deze Sarikat Prijaji besluit en spreekbuis op te richten in de vorm van een krant, maar waarin niet over politiek wordt gesproken. Op 1 januari 1907 verschijnt de ‘Medan Prijaji’. Deze krant vertegenwoordigd de priyayi. Als visie wil de krant de gedachten uitdragen van ‘kinderen van Indië’ die gekolonialiseerd zijn.


Na nog geen jaar bevindt de ‘Medan Prijaji’ zich in financiële moeilijkheden. Gelukkig springt Haji Mohammad Arsyad, lid van de Boedi Oetomo afdeling Weltevreden, die een succesvol zakenman is, te hulp. Op 30 November 1908 gaan H.M. Arsyad, Tirto Adhi Soerjo en Pangeran Oesman de schoonvader Tirto Adhi Soerjo) naar Notaris Smissaert te Batavia om de NV Javasche Boekhandel en Drukkerij en Handel in Schrijfbehoeften "Medan Prijaji" afgekort NV Medan Prijaji op te richten.

In 1909, brengt Tirto Adhi Soerjo een groot schandaal aan het licht waarbij de aspirant controleur van Purworejo A. Simon bij betrokken is. Dit wordt echter door de Nederlandse kolonisator uitgelegd als een persdelict en wordt Tirto Adhi Soerjo in staat van beschuldiging gesteld vanwege het beledigen van een Nederlandse ambtenaar in functie. Tirto Adhi Soerjo, had het Drukpersreglement dat uit 1856 dateert overtreden. Ofschoon Tirto Adhi Soerjo vanwege zijn afkomst enige onschendbaarheid geniet wordt hij voor twee maanden naar Teluk Betung in Lampung verbannen.

Terug van deze verbanning stelt Tirto Adhi Soerjo orde op zaken bij de NV Medan Prijaji. In de tweede helft van 1910 wordt de Medan Prijaji een dagblad met een zondageditie die gedrukt wordt bij Drukkerij Nix op de Jalan Naripan No. 1 te Bandung.

De bloeitijd van deze krant ligt tussen 1909 en 1911, toen zij 2000 abonnees had. Het ineenstorten van deMedan Prijaji begon met de berichtgeving over de Bupati van Rembang, R. Adipati Djojodiningrat (de echtgenoot van R.A. Kartini) die in de editie van 17 Mei 1911 van machtsmisbruik wordt beschuldigd. De berichtgeving wordt als beledigend voor Resident Ravenswaai en Resident Boissevain beschouwd. Deze worden ervan beschuldigd de opvolging van R. Adipati Djodjodiningrat door zijn zoon te dwarsbomen. Tirto Adhi Soerjo wordt weer van een persdelict beschuldigd en veroordeeld tot een verbanning naar Ambon gedurende 6 maanden. Ook zijn er moeilijkheden bij de NV Medan Prijaji wegens verkeerde bedrijfsvoering en de krant stopt met verschijnen op 22 Augustus 1912. Tirto Adhi Soerjo wordt op last van zijn crediteuren geijzeld en kan pas in 1913 naar zijn verbanningsoord gebracht worden.

Als Tirto Adhi Soerjo uit Ambon terugkeert verblijft hij in het hotel dat eigendom van Medan Prijaji is. Tussen 1914 en 1918 is Tirto Adhi Soerjo vaak ziek en overlijdt hij op 7 December 1918 . Hij wordt te Manggadua Jakarta begraven, maar in 1973 worden zijn stoffelijke resten naar Bogor verhuist . In zijn grafsteen staat gegraveerd: "Perintis Kemerdekaan; Perintis Pers Indonesia". Hij wordt ook gezien als de vader van de Nationale Indonesische pers. Nu is hij Pahlawan Nasional, ik denk verdiend, want wat hebben die Nederlanders die bruintjes vroeger dwarsgezeten omdat die enkel en alleen maar meer vrijheid wilden.

Samengesteld uit diverse Indonesische internetbronnen


Dit stuk is eerder, in November 2007, op het londoh.forum verschenen