31 december 2009

Asahudi – Seram

Bij een opstand in 1650 op Hoamoal, onder leiding van Madjira, de gouverneur van dit gebied in dienst van de Sultan van Ternate, werden de bezettingen van de VOC-forten te Kambelo, Lessidi en Asahudi

overrompeld en uitgemoord, waarbij 130 Compagniesdienaren het leven lieten. Alleen Luhu kon ternauwernood voor de Ed. Compagnie behouden worden. Dat was voor de VOC de aanleiding om de scheidende gouverneur van de Molukken, Arnold de Vlaming van Oudshoorn, die met een zwakke gezondheid kampte en terug naar Nederland zou keren te benoemen tot superintendent en hem met een vloot naar de Molukken te sturen om voor eens en voor altijd met de voortdurend dwarsliggende bewoners van Hoamoal af te rekenen en het VOC-monopolie op de kruidnagelen voor eeuwig te vestigen. Daarmee was de VOC al sinds het begin van de jaren 1600 zonder veel succes mee bezig. De bedoeling was om de kruidnagelteelt op Ambon en de Lease-eilanden (Haruku, Saparua en Nusa Laut) te concentreren en alle kruidnagelbomen buiten dat gebied te vernietigen, in VOC-jargon heette dat “extirpatie”. In 1652 werd met de Sultan van Ternate, Mandarsjah, een contract getekend om voor een bedrag van 12.000 realen alle kruidnagelbomen in zijn gebied te vernietigen. Dit gaf Arnold de Vlaming van Oudshoorn de gewenste wettelijke basis om de zogenaamde Grote Ambonse Oorlog te ontketenen om met alle inzetbare middelen en niets ontziend geweld af te rekenen met Hoamoal en de andere opstandige gebieden in de Zuid-Molukken. In deze opstanden werden deze gebieden met troepen gesteund door Makassar die zijn winstgevende “illegale” handel in kruidnagelen niet op wenste te geven.

Ik was al twee weken in Indonesië maar hetgeen ik tussen Solo op Midden-Java en Piru te West Seram had gezien was een herhaling van zetten geweest, zelfs de hotels waar ik had geslapen en de restaurants waar ik had gegeten had ik eerder bezocht. Vandaag werd het tijd voor iets nieuws, een plek waar ik nooit eerder was geweest, ik besloot naar Asuhudi te gaan. Ik begon de dag met een stevig ontbijt van rijst, gebakken vis, tahu en daun keladi, daarbij een kopi hitam met setengah gula, in een restaurantje met uitzicht op de terminal van Piru. Daarna ging ik op zoek naar een ojeg, de eerste die mij aanriep vroeg 100.000 Rp, het bedrag dat ik in mijn hoofd had, maar toen ik zei dat ik een uurtje in Asahudi wilde rondwandelen verhoogde hij de prijs tot 125.000 Rp, alsof wachten in Indonesië kostbare tijd zou kosten die vergoed diende te worden. Ik legde hem uit dat zijn werk uit niets anders bestond dan op passagiers staan wachten, werk dat door niemand betaald werd. De tukan ojeg reageerde met stilzwijgen, toen ik wegliep kwam hij niet achter me aan. De volgende die stopte vroeg 125.000 Rp, de weg naar Asahudi zou nogal slecht wezen, iets dat ik onmiddellijk als waar aannam, want het vorige groepje tukan ojeg had dat feit ook genoemd, ik zei OK, want de jongeman kwam sympathiek op mij over en zo ging ik op weg naar de onbekende bestemming voor die dag.

De weg die van Piru naar het schiereiland leidt stijgt, op een gegeven moment krijg je een splitsing rechts naar Loki/Luhu, links naar Asahudi. Op een gegeven moment doemt er een schitterend vergezicht naar Asahudi en het eiland Boano op, daarna daalt de weg en rijdt men in een laagvlakte met een nogal saaie begroeiing, veel kayuputih, een eucalyptussoort waar olie uit wordt gewonnen, verder kasuarisbomen, weinig bos. Ook werd de weg steeds slechter, soms zelfs ondragelijk slecht, ik had de tukan ojeg goed ingeschat, hij was heel erg behoedzaam in zijn rijden. De weg is gelukkig erg rustig, af en toe passeer je een dorpje, maar in het algemeen was het landschap troosteloos leeg, er was weinig te zien dat mij boeide. Na ongeveer twee uur rijden kwamen we bij Asahudi aan, het dorp was niet meer dan een lange straat met wat zijstraten, er was waarschijnlijk een asfaltweg door het dorp heen gepland, er waren net goten gemetseld, maar de weg bestond verder uit hopen zand en besloot ik tot aan zee te lopen. De naam was tegenwoordig Allang Asaudi, dat Allang was afkomstig van een dorp op Ambon, waarvan de bevolking in de jaren 1946/47 door de Nederlandse overheid naar deze plek was getransmigreerd, een duidelijke reden kon men mij niet vertellen. Het is echter bekend dat Ambon heel erg onder W.O.II te lijden heeft gehad onder andere door bombardementen van de Japanners en de geallieerden, misschien ligt daarin de oorzaak. Veel van de mensen afkomstig uit dit dorp schijnen in Nederland te wonen, men sprak van regelmatige bezoeken van deze mensen aan het dorp. Wat opviel was de immense Protestantse kerk die onafgebouwd midden in het plaatsje stond, een formaat die een middelgrote stad op Java niet zou misstaan. Men was in 2004 met de bouw begonnen, maar deze werd steeds stil gelegd vanwege geldgebrek. Was het in de Middeleeuwen ook niet zo dat Europese dorpen en steden een moordende concurrentie aangingen om de grootste en mooiste kerk van de gehele omgeving te bouwen? De Protestantse gemeenschap in Allang Asaudi bedraagt 200 KK (Kepala Keluarga = gezinshoofd) dat zijn 800 mensen in Indonesiche cijfers, het lijkt mij een vrij onmogelijke taak voor die mensen om de bouw van dit immense godshuis te bekostigen.


Ik liep een gammele brug over naar het strand, het strand van Asahudi, dat strand was ooit het toneel geweest van een van de hevigste veldslagen uit de Nederlands-Indische krijgsgeschiedenis. In de loop van de Grote Ambonse Oorlog was Asahudi uitgegroeid tot een toevluchtsoord voor Makassaren, Maleies en voor bewoners van Hoamoal en de voor de kust liggende eilanden. Er waren in Asahudi maar liefst 9 vestingen gebouwd, het was de plaats waar de Makassaren jarenlang hun hoofdkwartier hadden. Na een blokkade die twee jaar had geduurd arriveerde in juli 1655 de superintendent De Vlamingh in de baai van Asahudi met drie schepen, twee sloepen en een vloot van Ambonese kora-kora’s. Het was hem ter ore gekomen dat de verdediging van de vestingen zwak was door gebrek aan voedsel en onderlinge verdeeldheid en hij hoopte hier een einde aan de oorlog op Hoamoal te kunnen forceren. De Vlamingh zette de aanval van 4 punten gelijktijdig in, het sein voor de aanval werd gegeven door twee stukken geschut die op het eilandje Nusa Ela voor de kust stonden opgesteld. Er werden op twee plaatsen met sloepen en orembaaien troepen aan land gebracht. Aan het strand werden er provisorische barricades opgeworpen. Er was ook een groep soldaten die in de nacht in een baaitje achter Asahudi aan land gezet waren die de vijand in de rug zou aanvallen. Bij het aanbreken van de dag werd het Wilhelmus geblazen ten teken van de algemene aanval. De Makassaren en hun bondgenoten boden nauwelijks verzet en namen de wijk naar twee vestingen in het achterland, deze waren echter te klein en te zwak om stand te houden. Na een mislukte poging om het eiland Kelang te bereiken trekken de vijandelijke troepen naar Kalike in het binnenland. Deze slag bleek beslissend in de oorlog, nadat De Vlamingh deze gewonnen had kon hij zijn plannen uitvoeren om van Hoamoal een “eeuwige woestenij” te maken door de bevolking van Hoamoal naar andere eilanden over te brengen en hun hoofden te Batavia gevangen te zetten. De kruidnagelbomen werden gekapt en ook veel van de sagobossen zodat eventuele achterblijvers niets te eten zouden hebben.


op dit eilandje stonden de twee kanonnen opgesteld waarmede De Vlaming het sein voor de aanval op Asahudi gaf. Lokaal heet dit eiland “Pulau Houtman”, enig doorvragen leerde mij dat hiermee Cornelis de Houtman wordt bedoeld, hetgeen mij bevreemde, want Cornelis heeft niet zo een belangrijke rol in Indië gespeeld, hij sneuvelde te Aceh tijdens zijn tweede reis naar Indië. Zijn broer Frederik moet in deze contreien bekender geweest zijn want hij is enige jaren gouverneur van de Molukken is geweest.



De historische gegevens voor dit stuk zijn o.a. afkomstig uit “De Ambonse Eilanden onder de VOC” door G.E. Rumphius.