18 maart 2010

Sumba Timur - Pau (VI)

Na Rende kwamen we al gauw bij het volgende dorp aan, dat was Pau. Bij het uitstappen van de auto rende er een kind huilend weg, zeker bang voor een toerist. Het dorp dat ik voor me zag gaf een vrij rommelige indruk. Fidel zei, "Ik moet je iets laten zien", en hij liep

naar een traditioneel huis toe. Ik moest bukken en keken we onder het huis, daar lagen kanonnen. " Dit zijn kanonnen uit de Japanse tijd", zei Fidel. Ik keek hem met ongeloof aan, “Meen je dat, deze kanonnen zijn veel ouder". Ik bestudeerde de kanonnen van dichterbij, maar kon er weinig kenmerken op ontdekken, behalve een letter D die op de zijkant van een van de kanonnen was ingegoten. De kanonnen waren vrij klein, zeker niet uit de Japanse tijd maar veel ouder, ze waren van ijzer gemaakt. Ik vroeg Fidel of hij niet meer wist, misschien waren de kanonnen een geschenk geweest aan de vorst van de VOC of een ander. Hadden ze misschien als betaalmiddel gefungeerd in een bruidschat of zo. Maar Fidel wist van niets, hij bleef volhouden dat het Japanse kanonnen waren. Ik kreeg er een beetje de pest in want oude kanonnen hadden altijd mijn grote belangstelling. In het vorige dorp had Fidel me ook al zo weinig verteld.


Na dit voor mij onbevredigende moment liepen we verder naar het huis waar ik het gastenboek tekende en mijn financiële bijdrage leverde. Toen ik daar mee bezig was stroomde de galerij van het huis ineens vol met jongens, meisjes , mannen en vrouwen die ikats bij zich hadden en deze tentoon gingen stellen in de hoop de toerist iets te kunnen verkopen. Ik had Fidel al geïnstrueerd dat ik niets van de koop van ikat wilde weten. Hij praatte met de verkopers en voeg diverse prijzen van ikats, ik keek maar een beetje om mij heen en niet naar de ikats. Het viel me op dat de verkopers helemaal niet aandrongen, wat een verschil met toeristenplaatsen op andere eilanden in Indonesië, de mensen hadden snel door dat ik geen interesse had en leken dat te accepteren. Op andere eilanden en zeker op Java kom je bijna niet van dit soort figuren af. Fidel stelde voor om even een wandeling te maken naar de plek waar de groten van het dorp begraven lagen, we liepen weg, de verkopers in ongeloof achterlatend. Aan het gastenboek was te zien dat er lang niet iedere dag een toerist langskwam en was er waarschijnlijk veel hoop op een toeristenbezoek gevestigd want dat kon geld in het laatje brengen.


We liepen naar de begraafplaats daarvoor moesten we door een dik dek van lage groene planten. “Weet je wat dit voor plant is?� vroeg Fidel. “Ik zou het niet weten�, antwoordde ik. “Dit is indigo�, zei Fidel. Ik keek eens goed, dat was nou indigo, daar had ik veel over gelezen, het was een van de meest gehate cultures onder het cultuurstelsel, het putte de grond uit en groeiden er nauwelijks vervolggewassen als de indigo was geoogst.


Indigo is een van de oudste kleurstoffen die voor het verven van textile en drukwerk werd gebruikt. Het verven met indigo komt oorspronkelijk uit India, vanuit India bereikte de indigo de Grieken en de Romeinen. Indigo werd in veel Aziatische landen gebruikt als textielverf, voornamelijk om zijde mee te verven. Indigo was bekend in vele beschavingen over de gehele wereld, omdat er op de hele wereld varianten van de indigoplant voorkomen. Indigo is in Europa altijd heel duur geweest totdat de Portugezen de zeeroute naar India ontdekten en vandaar uit indigo naar Europa brachten. Vele Europese landen die koloniën in Azië en Zuid-Amerika bezaten begonnen daar indigoplantages. In de late 19e eeuw is een chemisch procedé ontwikkeld om deze kleurstof uit steenkoolteer te synthetiseren. Daarmee is de winning uit Indigofera onrendabel geworden; deze teelt is vrijwel verdwenen. Over de gehele wereld is indigo tegenwoordig bekend als de kleur van de spijkerbroek, of jeans zoals sommigen deze graag noemen.


In Sumba worden er voor het kleuren van de ikat slechts twee kleuren gebruikt, blauw en rood. Men kan dit blauw en rood in verschillende tinten produceren, door het met sommige natuurlijke stoffen afkomstig van planten lichter of donkerder te maken. Om kleuren te variëren bindt men de katoenen draden af. Ikat betekent in het Indonesisch “binden�. Voor het rood wordt een wortel van een plant gebruikt die op Sumba “kombu� wordt genoemd, de Latijnse naam is Morinda Citrifolia. In westerse talen is de naam Noni. De vrucht van de plant heeft ook een medicinale werking en het sap van deze vrucht wordt tegenwoordig door gezondheidsfreaks in het westen geconsumeerd als zijnde een wondermiddel. De Noni-plant heeft grote bladeren en kleine witte bloemen die het gehele jaar bloeien. Uit de bloemen ontstaan kleine bultige vruchten met veel pitten. Wanneer de vrucht rijpt wordt hij geel van kleur en de schil wordt dun en doorschijnend. De vrucht ruikt en smaakt op zich niet erg aangenaam en dat heeft Noni in Australië de naam ‘kaasvrucht’ bezorgd. De vrucht met de zaden blijft op water drijven, waardoor de plant zich over vele tropische gebieden heeft kunnen verspreiden. Noni is nu te vinden in Azië, Polynesië, Hawaï, Australië, Afrika en het Caribische gebied. In Azië is de plant onder andere te vinden in Vietnam, Maleisië en India. In India wordt ook binnen de ayurvedische traditie naar het gebruik van Noni verwezen. In al deze gebieden werd en wordt Noni traditioneel voor allerlei heilzame doeleinden gebruikt. Bovendien worden de bladeren en vruchten in geheel Polynesië en India als voedingsmiddel gebruikt. Dr. Arthur W. Whistler van de National Botanical Garden in Hong Kong noemt Noni ook wel ‘de meest veelzijdige en meest gebruikte medicinale plant van vóór het Europese tijdperk’. Dit laatste stukje heb ik uit een gezondheidssite gekopieerd daarom wordt die dokter erbij gehaald, hij heeft natuurlijk niets met ikat en nog minder met Sumba te maken.

Wordt vervolgd >>>

Reeds verschenen in de Sumba-reeks:

• Sumba, op de bonnefooi (I)
• Sumba, op de bonnefooi (II)
• Sumba Timur, Waingapu - Melolo (III)
• Sumba Timur, Kaliuda (IV)
• Sumba Timur, Rende (V)
• Sumba Timur - Pau (VI)