Londoh

03 augustus 2008: Gelezen…

Nadat ik het boek “De Njai” uit had ben ik gaan zoeken naar boeken over njais. Ik vond “Njai Mirja” van J. Kleian. 234 pagina’s uitgegeven door

“De Steenuil” te Hoorn. Het boek is omstreeks 1945 geschreven, de schrijver is 15 jaar planter op Oost-Sumatra geweest. Inhoud: Na lang met elkaar samen geweest te zijn stuurt Hauff, een Duitse technicus zijn trouwe Njai Mirdja weg en neemt Emma een Europees meisje in huis. Dat wordt zijn ondergang. Op het laatst komt Mirdja bij hem terug, maar zij overleeft het niet. Het boek kent dus een droevig slot. Ik vond het boek niet bijster interessant. Een groot deel, de eerste helft van het boek, wordt ingenomen door een voettocht van Hauff met zijn Njai door Sumatra. Van het zuiden bij Bandar Lampung tot in Deli. Af en toe wel eens een leuke beschrijving bijvoorbeeld hoe Chinese handelaren op Sumatra leven. Echter een wandeltocht door het wilde Sumatra van een man met een heel jong meisje, Mirdja is nauwelijks 18, lijkt mij iets zeer onwaarschijnlijks. Zeker als je inschat dat het verhaal zich misschien rond WO 1 afspeeld. Daarom lees je dit boek met een soort ongeloof dat tot het eind blijft hangen.

Ik vond in mijn boekenkast nog “Jan Fuselier – Schetsen uit het Indische soldatenleven” door M.H. du Croo. Du Croo is Luitenant der Infanterie geweest en heeft bij het KNIL gediend. Het boekje dateert uit 1916. Op het net zie ik het te koop aangeboden van 35 – 85 euro. Dat zijn dan vast mooiere exemplaren dan dat van mij, waarvan ik vermoed dat het van de vuilnisbak is gered. Ik heb het reeds in een grijs verleden gelezen, maar ben vergeten waar het over gaat.


Het boek is een verzameling van korte schetsen uit het ruwe soldatenleven van die jaren, vechten, zuipen en met de inlandse vrouwtjes rotzooien. De vierkante fles is een term die vaak voorkomt. Ik was op zoek naar Njai verhalen en vond er een, er staan er vast meerde in dit boekje. Het verhaaltje dat ik las ging over Jan Fuselier die samen met zijn Njai in een complot zit. Jan steelt zogenaamd de naaimachine van een Njai en beleent die bij een Chinees. De Njai geeft hem bij de commandant aan. Hij wil veroordeelt worden omdat hij dan te Tjimahi gevangen wordt gezet en met zijn Njai samen kan zijn. Preciezere details worden niet gegeven. De opzet gaat echter niet door. De krijgsraad besluit een coulante houding aan te nemen en veroordeelt hem tot een verblijf te Ngawi, een andere militaire gevangenis. Ik heb het boekje tot pagina 59 gelezen en toen besloten dat het mij niet boeide, dat komt voornamelijk door het oudestomp militaire taalgebruik. Misschien een andere keer verder.

Als derde boek heb ik “Indië ongekuist” samengesteld door Vilan van de Loo, uitgelezen. De titel "ongekuist" is zeer hoog gegrepen, want als je de verhalen en stukjes leest viel er weinig te kuizen. De ondertitel “Liefde, lust en hartzeer in de Nederlands Indische letteren” dekt de lading veel beter. Vilan van de Loo vindt het, zoals ze in haar voorwoord schrijft, zelf een weemoedig stemmende gedachte dat de populairste Indische erotische lectuur verdwenen is, iets dat ze jammer vindt. Aan de andere kant verafschuwd zij de snel geconsumeerde sex die heden zo populair is, per sms, email en de eerste afspraak waar de eerste kus plaats vindt en “omdat het klikt” men ook meteen maar sex heeft. Het doet me een beetje denken aan “vroeger was alles beter”. Het ideaal zou dus sex achter de gesloten gordijnen en in het donker moeten zijn, niet wetend wat men precies aan het doen is, vanwege een gebrek aan voorlichting. Of juist wel door een vluggertje te maken met de buurvrouw of de dienstmaagd. De uit deze relaties voortspruitende “moetjes” verzwijgen we.

Een bloemlezing over Indische lectuur doet me meteen denken aan een van de mooiste bloemlezingen die er in dit gebied ooit is gemaakt n.l. “Oost-Indische spiegel” van Rob Nieuwenhuys. Vilan deelt het boek in de volgens haar zeven fases van de liefde in. Fase 1: Eenzaam, Fase 2: Verlangen, Fase 3: Toenadering, Fase 4: Bekroning, Fase 5: Breuklijnen, Fase 6: Gebroken Hart, Fase 7: Opnieuw Beginnen.

Ik heb toch van het boek genoten, de keuze van de verhaaltjes, gedichten en fragmenten is goed. Twee verhaaltjes zijn mij opgevallen en zal ik blijven herinneren. Misschien iets meer van de schrijver in kwestie gaan lezen. Het eerste is het verhaal van een gehuwde man, meneer Barkey die ter ontspanning dagelijks in de vieze rivier de Tjiliwoeng gaat zwemmen en op een dag ineens in het huis van de aantrekkelijke weduwe mevrouw Aubrey verzeild raakt. Ik heb er erg om moeten lachen. Het verhaal schijnt uit een obscuur tijdschrift “Gerilya; Maandblad voor zelfbehoud” uit 1955 te komen, de titel van het verhaal is “Vivere Pericolos Amante” de auteur is Vincent Mahieu, ook bekend onder de namen Tjalie Robinson en Jan Boon. Het grote voorbeeld van vele Indo’s. Het andere verhaal dat mij opviel is een verhaal van Creusenol uit de bundel “De Khimono” uit 1908. De titel is “Bij het scheiden van de markt; Schets uit Java’s binnenland. Een monoloog van een Javaanse njai die haar man moet verlaten omdat zij wordt ingeruild voor een Europese echtgenote. Geeft een zeer goed inzicht in haar Javaanse denkwereld en wat in die jaren gewoon was.

Zulke inkijkjes geeft het boek wel meer, ook hoe het verloven en trouwen bij Indo-families er in het verleden aan toe ging. Verhaaltjes over naakte vrouwen door een zogenaamde medicus beschreven, dan kon dat vroeger. In sommige verhaaltje wordt het petjoh gebruikt de oude taal der Indo-europeanen. Al met al een leuk boek.

Zie ook deze