Londoh

21 augustus 2008: Indonesië, tijden van waanzin

Alweer iets over boeken, het regent regelmatig dus het weer is ongeschikt om “Een dagje naar….” te gaan.

Ook is er voor mij weinig werk daar mijn clientèle momenteel of in de kèrèvèn zitten te nietsen of aan Spaanse en Turkse stranden hun budget leggen op te maken.

Voor mij de uitgelezen momenten om er een boek bij te pakken. Vreemde zin is dit. Ik heb hiero een stapel liggen van nog te lezen boeken en daarvan was “Indonesië, tijden van waanzin” het boek dat het langste lag. Toen ik er aan begon ging dit met horten en stoten. Het boek is door de journalist Richard Lloyd Parry geschreven en gaat over drie gebeurtenissen die zich de omstreeks de machtwisseling in 1998 in Indonesië hebben voorgedaan. Het is een vertaling uit het Engels. De vertaler is Joost Zwart en ik vraag me af of hij iets van Indonesië afweet, er staan helaas hier en daar wat foutjes in. Ook denk ik dat de schrijfstijl typisch Engels is, maar dat is moeilijk te beoordelen als men een vertaling leest. Ik had aanvankelijk moeite met het eerste deel van het boek, deels door de stijl, maar ook het onderwerp. Het gaat over Dayaks die weer zijn gaan koppensnellen in een conflict met Madurezen waarvan er erg veel op het eiland woonden. Dat deed zich voor in 1997 en 1999. Van de eerste keer dat dit gebeurde werd er nauwelijks iets in het nieuws in Indonesië gemeld, dat was nog zwaar gecensureerd onder de Orde Baru (Nieuwe orde) van Soeharto. Het is behoorlijk gruwelijk allemaal. Zo erg dat ik aan het waarheidsgehalte twijfelde. Echter nu ik het boek helemaal uit heb vertrouw ik erop dat de man een objectief boek heeft geschreven en hetgeen er omschreven is in werkelijkheid zeer gruwelijk geweest is. In 1999 zijn er wel beelden van de koppensnellerij in Indonesië en verschenen de berichten uitgebreid in de pers. Op het internet zijn er ook foto’s geplaatst. Voordat ik dit boek las had ik altijd gedacht dat dit incidenten waren maar er is op vrij grote schaal gemoord.. Er zijn honderden, misschien wel duizenden slachtoffers gevallen. Hier zijn er foto’s te zien, ik moet wel even waarschuwen dat de foto’s zeer schokkend zijn.

Toen ik het tweede deel las dat over de gebeurtenissen in 1998 in Jakarta die tot het aftreden van Soeharto leidden las ging het boek mij ineens hevig boeien. De schrijver geeft uitstekende analyses van de figuur Soeharto, die men niet bepaald positief noemen kan. Zelf sta ik iets milder tegenover de man omdat ik hem vanuit Javaanse ogen bekijk en die kijken anders tegen hun leiders aan dan wij westerlingen. Het “hoogtepunt” van dit deel is de plundering van Jakarta. Ik heb deze plunderingen met eigen ogen gezien en vond net als de schrijver van dit boek alsof de mensen gehypnotiseerd waren.

Het derde deel gaat over het moment dat er besloten wordt in Timor-timor een volksraadpleging te houden. Daarmee zal uitgemaakt moeten worden of Timtim een provincie van Indonesië blijft of onafhankelijk wil worden. De Timorezen kiezen voor onafhankelijkheid. Dat wekt grote woede bij het Indonesische leger en de politie die op het eiland aanwezig zijn en de milities die pro-Indonesië zijn, eigenlijk niet meer dan gangsters, waarvan Eurico Guterres een typisch voorbeeld is. Die zijn aan het moorden, plunderen en brandstichten geslagen, het hele eiland lag in puin. Guterres is in Indonesië in 2002 tot 10 jaar gevangenisstraf veroordeeld, maar niet lang daarna op vrije voeten gekomen omdat er “nieuw” ontlastend bewijsmateriaal was gevonden. Een andere figuur die een zeer dubieuze rol in deze moord- en plunderpartijen gespeeld heeft is generaal Wiranto, die in die tijd opperbevelhebber van de strijdkrachten was. Die figuur stelt zich nu kandidaat voor de presidentsverkiezingen van 2009. Je houdt je hart vast wat er in Indonesie gebeurd als hij president zou worden. Men heeft hem ook nooit durven aan te pakken vanwege het schenden van mesnenrechten. Hoge figuren in Indonesie zijn onschendbaar.

De journalist staat steeds met zijn neus bovenop de gebeurtenissen die hij beschrijft, dat hoort een journalist te doen. De gebeurtenissen heb ik zelf van nabij meegemaakt, dat is een reden dat ik het interessant vind om deze nog eens terug in herinnering te halen. Als je de gebeurtenissen in Timor-Leste nog eens overleest dan ben ik geneigd te denken wat een vreselijk volk zijn die Javanen toch. Als je zo slecht tegen je verlies kunt en daarom overgaat tot de grofste schendingen van de mensenrechten dan is er toch iets heel erg mis in je cultuur. Ik zeg dit omdat er ook op de Molukken jarenlang de meest erge schendingen van de mensenrechten zijn geschied, tevens mogen Aceh en Papua niet vergeten worden. Al deze zaken hebben mij vaak diep doen nadenken over Indonesië en vooral de rol van de Javanen in dat land. Ik ben tot de conclusie gekomen dat het nooit meer goed komt in dit land zolang de Javaanse cultuur de dominante daar is. Het besluit van president Habibie om de volksraadpleging in Timtim te laten houden, heeft hem zijn kop gekost. Toen hij verantwoording over zijn beleid in de Senaat af moest leggen kreeg hij een oorverdovend fluitconcert. Terwijl hij toch de man is die veel voor Indonesie heeft betekent, hij heeft voor de persvrijheid en de democratie gezorgd. Hij was degene die het toestond om politieke partijen op te richten, die vrije verkiezingen organiseerde en politieke gevangenen vrij liet. Het loslaten van Timtim was een wijs besluit, want Indonesie stond daarmee internationaal in een geïsoleerde positie.

Over de fouten en foutjes die in de vertaling zijn geslopen. Er word over het doerian seizoen gesproken en worden deze “ stinkend groene peulen” genoemd. Dat zijn petehbonen, in het Nederlands ook wel stinkbonen genoemd. Krismon wordt uitgelegd als acroniem van “Krisis monetary”, terwijl dat in het Indonesisch “moneter” moet zijn. Jalan Cendana wordt steeds vertaald met Sandelhoutstraat. Volgens mij moet men geen eigennamen vertalen, dat schept alleen maar verwarring, om een keer te vermelden dat Cendana Sandelhout is moet voldoende zijn. Als men in Indonesië sprak over Jalan Cendana wist iedereen wat er mee werd bedoeld, die hele straat was bezit van de familie Soeharto. Een mannelijke dukun wordt heks genoemd, ik dacht dat heksen altijd vrouwen waren. Misschien ben ik wel een sijkert dat ik hier op let. Persoonlijk lees ik een Engels boek liever in die taal, maar ja deze lag goedkoop bij De Slegte en vond ik de lectuur zeer de moeite waard.


Indonesië Tijden van waanzin door Richard Lloyd Parry
Nederlandse vertaling door Joost Zwart.
Oorspronkelijke titel: In the Time of Madness
ISBN 90-450-0712-6 336 pag.
Uitgeverij Atlas Amsterdam/Antwerpen 2005
Prijs: €7,99 bij De Slegte