23 augustus 2008

Indo-afrikanen

Of “Belanda Hitam” is het onderwerp van het boek “In het voetspoor van de panter” door Griselda Molemans.

Al jaren weet ik over het bestaan van deze bevolkingsgroep, heb er via het internet wel het een en ander over vernomen. Ene Ineke van Kessel is daar al jaren mee bezig. Het zijn door het KNIL op de Afrikaanse Westkust gekochte slaven die in de kolonie Nederlands Indië in dienst zijn genomen. Echter in Indonesië werden de KNIL militairen van Molukse afkomst door de lokale bevolking ook Belanda Hitam genoemd vanwege de privileges die ze genoten. Deze “Zwarte Hollanders” waren een groep van 3000 Afrikanen die in Indië als soldaat gebruikt werden, zij zijn tussen 1831 en 1872 geronseld. Er waren er die sneuvelden, er werden soldaten ontslagen, afgekeurd, of die na afloop van hun diensttijd terug naar Afrika gingen, vanwaar ze vertrokken waren. Er hebben zich echter ook van deze mensen in Indië gevestigd en zijn met een nyai gaan samenwonen, of zijn getrouwd en hebben nakomelingen gehad. Na de onafhankelijkheid van Indonesië heeft in de 50’er jaren een groep van deze mensen, 60 gezinnen groot zich in Nederland gevestigd. Ze zijn vaak nog te herkennen aan de indertijd verzonnen achternamen, verbasteringen van hun Afrikaanse namen of verzinsels zoals Pieter Geld, Dorus Piep, Maarten Tromp, Willem Muil. Er zijn nog steeds nazaten met specifieke Indo-afrikaanse namen, zoals de naam van de schrijfster Molemans, en zijn er nog namen als Klink, Cordus. Land , Recht, Klink, Boom, Wit en Hek

Het boekje is 217 pagina’s dik waarvan ruim 70 pagina’s foto’s en andere gegevens en is dus ideaal om even op een regenachtige dag te lezen. Dat heb ik gedaan en moest concluderen dat het een meeslepend werkje is, dat af en toe leest als een detective roman. De schrijfster die van Indische Knil-militairen afstamt, hoort op een dag dat zij wel eens van Afrikaanse afkomst zou kunnen wezen, hetgeen haar hoogst verbaasd. Zij kwam uit een gezin met Indische roots, er waren wel wat familieverhalen over een donkere opa, maar het fijne wist zij daar niet van. Zij gaat op onderzoek uit en valt van de ene verbazing in de andere. In het Nationale Archief vindt zij gegevens over soldaten die op de Westkust van Afrika zijn gerekruteerd waaronder ook een die de naam Moleman tot haar beschikking kreeg. Zij volgt het spoor helemaal terug naar Burkina Faso en weet daar de herkomst van de stamvader Molemans te traceren. Dat is het resultaat van een knap staaltje onderzoek.

Ook gaat de schrijfster naar Poerworedjo (Purworedjo) op Java, daar hebben we het niet zolang geleden op dit weblog over gehad als een stadje waar alleen maar een station op instorten zou staan. Aan het begin van de 20ste eeuw was Poerworedjo een plaats waar het “gezond” wonen was, een van de mooiste steden op Java. Het was een garnizoensstad met een militair kampement gevestigd op “Kedong Kebo” Er werd op en gegeven moment een Afrikaanse wijk gevestigd, de Afrikaanse kamp voor gepensioneerde Knil-militairen van Afrikaanse afkomst. Die wijk was op grond gebouwd die door Koning Willem III op 30 augustus 1859 uit dankbaarheid ter beschikking gesteld voor Afrikaanse Knil’lers die de dienst verlieten. De afzwaaiers kregen ieder een stuk grond van 80 Rijnlandse roeden (241 m²). Deze grond vormde voorheen de indigoproeftuin van het Gouvernement. De kavels zijn groot genoeg voor een huis en om wat kleine land- en tuinbouw alsmede varkensteelt te beoefenen. . Er worden 30 huizen van hout gebouwd, deze worden in de loop van de 20ste eeuw door stenen huizen vervangen. Er werd in de tuintjes onder andere okra gekweekt, een typisch Afrikaanse groente. Ik heb deze nog nooit op Java gezien, maar in Amsterdam eet ik ze af en toe, Surinamers eten ze graag, ze zijn een beetje moeilijk om te koken, als je het niet goed doet heb je zo een pan vol snot. Ik ken ze van Sri-Lanka, daar heten ze Ladies’ fingers. Toch eens op zoek op de pasar gaan als er een dagje Purworejo wordt gedaan.


Okra

Doordat de overheid de Afrikanen in een aparte wijk vestigde had zij een loyale groep. Zij waren overgegaan tot het Christendom en hadden ook de Nederlandse nationaliteit om ze te onderscheiden van de inlanders.

De schrijfster heeft veel contact met Daniël Cordus, een Indo-afrikaan die zich al vanaf zijn vestiging in Nederland bezig heeft gehouden met de geschiedenis van hun groep en ook contacten met velen van hun onderhoudt. Op een van de reünies die Cordus organiseert ontmoet de schrijfster Akwasina ven Heumen-Kok, een kleindochter van een Ashantiprins. Zij is als dochter van een Knil’ler op vele plekken in Indië geweest. Zij krijgt pas in 1986 te horen dat zij een nakomeling van de Ashantiprins Kwasi Boachi. Zij stamt uit een relatie van de prins met een Sundanese concubine. De prins is één van de twee Afrikaanse prinsjes Kwasi en Kwame, deze prinsjes werden in 1837 aan Koning Willem 1 geschonken als onderpand voor de slavenhandel van de Nederlandse regering. De jongens, die goed kunnen leren, krijgen een opvoeding in Nederland en raken los van hun Afrikaanse achtergrond. Ze worden gedoopt en zijn een bezienswaardigheid aan het Haagse hof. Een van de jongens gaat in het leger terug naar Ghana en komt daar om. De andere vertrekt na zijn studie mijnbouw naar Java, maar wordt aldaar in zijn carrière gehinderd. Dit verhaal is de basis van de roman “De Zwarte met het Witte hart” door Arthur Japin.

Er is in het boek nog iets te doen met de afstamming die op een gegeven moment niet blijkt te kloppen en waar een ingewikkeld DNA onderzoek aan te pas komt, ik ga hier niet teveel op in, want dan haal ik spanning uit het boek.

Ik heb dit boek met veel plezier gelezen. Het geeft niet alleen een indruk hoe Indische mensen bezig zijn met hun afstamming maar ook een blik in de koloniale geschiedenis. In deze geschiedenis worden door de Nederlanders als ware het de gewoonste zaak ter wereld mensen in het ene werelddeel geroofd en in het andere gebruikt voor koloniale doeleinden. Even een minpuntje: helaas zijn de foto’s die in Afrika en in Purworejo op Java zijn gemaakt van een bedroevende kwaliteit. Er staan echter ook heel veel zeer interessante foto’s in het boek.