03 september 2008

Gelezen : Naporra's omweg

Deze pil heb ik inmiddels gelezen en van een groot gedeelte van dit boek heb ik zeer genoten en eigenlijk ook veel van opgestoken. Het boek is gebaseerd op een vergeten handschrift. Dat lag in de bibliotheek van

het Maritiem museum van Rotterdam. Het was ooit in 1923 aangekocht door het Museum voor Land- en Volkenkunde te Rotterdam, maar niemand had er meer naar omgekeken tot dat R. van Gelder het ontdekte.




Naporra’s omweg
Het leven van een VOC-matroos
Door Roelof van Gelder
Uitgever: Atlas Amsterdam/Antwerpen 2004 525 pag.
ISBN: 9789045006987 € 29,90

De hoofdpersoon Georg Naporra werd in 1731 als boerenzoon in Oost-Pruisen geboren. Het gezin waar hij uit voort kwam was niet echt arm, Georg kon naar school om te leren. Na zijn schooltijd heeft Georg allerlei baantjes, maar hij heeft daar niet echt zin in. Hij reist naar diverse plaatsen in Oost-Pruisen op zoek naar werk en ook zichzelf. De auteur heeft uitgebreid archiefonderzoek gedaan en reconstrueert de denk- en leefwereld van Naporra. Alles wat eventueel niet begrepen zou kunnen worden legt de auteur uit alsof hij een vertellende leraar is. Dat maakt dat het boek erg langzaam leest, want in iedere alinea staat wel iets dat in je opgenomen moet worden, dat is voor iemand die meestal snel leest zoals ik wel even wennen. Echter dit vraagt een kleine aanpassing in de manier van lezen want alle details die de auteur geeft zijn interessant en leerzaam. Ik was nauwelijks op de hoogte van de geschiedenis van Oost-Pruisen en Polen. Door deze manier van schrijven duurt dan ook een hele tijd voordat de hoofdpersoon zich bij de VOC aanmeld. Hij maakt eerst een tocht per schip van Dantzig naar Amsterdam. De beschrijving van Amsterdam anno 1752 is geweldig, voor velen een hard leven in een wereldstad, want dat was Amsterdam in die jaren. Men krijgt een goed beeld van het werk van de zgn. “zielverkopers”, dat zijn tussenpersonen die personeel aan de VOC leverden en daarbij zelf het meeste van het salaris. Als Naporra met het schip “De Drie Papagaaien” naar Indië vertrekt dan zitten we al over pagina 200.

De beschrijving van het leven, werk en vooral de tucht op een VOC schip is bloedstollend, als de werkelijkheid zo was, en dat kunnen we gerust aannemen, was dat heel erg hard. Dat kwam ook omdat er allerlei uitschot mee ging. Naporra is eigenlijk geen uitschot, maar iemand met een goed stel hersens, dat bewijst hij doordat hij een dagboek van zijn reizen bijhoudt, iets dat overigens door de VOC verboden was. Zij waren bang dat er allerlei geheime gegevens over hun handelswijze en de locaties waar handel werd gedreven bekend zouden worden. Op de schepen waren er zuip- en vechtpartijen, diefstal en sodomie, op dat laatste stond in die dagen in het algemeen de doodstraf, lijstraffen, bedorven of nauwelijks eten, naar de hoeren, alles wat het zeemansleven in die dagen zo hard maakte. Er wordt een tocht naar Batavia omschreven, daarna van Batavia naar Surat in India en terug. Het dagboek eindigt met het vertrek uit Surat, maar het boek gaat verder. De schrijver reconstrueert het restant van het leven van Naporra. Er moet nog een tweede deel van het dagboek bestaan, dat over de periode 1754 – 1757 gaat, maar dat is nooit teruggevonden. Naporra keert terug naar Amsterdam met het VOC-schip“Het Wapen van Tilburg” die terugtocht gaat via Hougli de VOC-post in Bengalen. In 1756 arriveert Naporra in Amsterdam en liet hij zich door de VOC uitbetalen. Hij ontving voor al die jaren dat hij gevaren had 279 gulden en 19 stuivers, van dat bedrag waren de voorschotten die hij had opgenomen al afgetrokken. Naporra keert naar Dantzig terug en bereikt daar een redelijke welstand door zich als handelaar te vestigen. Dit gedeelte van het boek boeide mij niet zo meer. Ik was afgegaan op het leven van een VOC matroos, en dit stuk van het boek heeft weinig met de VOC te maken.

Ik vond het boek zeer de moeite waard, voor een groot gedeelte geweldig, echter toen de schrijver het restant van het verhaal dat niet in het dagboek stond ging reconstrueren werd het boek voor mij een stuk minder, eigenlijk niet meer interessant. Ik ben alleen geïnteresseerd in de geschiedenis van Indonesië en vond het al jammer dat daar erg weinig over in het boek stond. Echter voor een beschrijving van hoe het leven op een VOC schip er aan toe gaan is dit een van de beste informatiebronnen die men vinden kan en daarom zeer de moeite waard. Het boek is zeer uitgebreid, ik zou bijna zeggen overcompleet, maar dat is een goed teken voor een wetenschappelijk boek, goede illustraties die veel verduidelijken, geen plaatjes die men wel eens eerder heeft gezien. Een uitgebreide uitleg over het soort handschrift dat wordt vergeleken met andere handschriften in het genre, plus noten en bronnen.


Wat recesenten ervan vonden :

(Afkomstig van de site van de uitgever)

'Naporra's levensverhaal is, in al zijn nuchterheid, een monumentaal stuk archiefwerk geworden. […] Een imposant historisch werk.'
Geert Mak, NRC Handelsblad

'Dit boek […] is wel iets bijzonders. Het maakt die doodgewone matroos tot een levend mens, en plaatst ons midden in de zorgen en moeiten van de vroegmoderne tijd.'
A.Th. van Deursen, Trouw

'Roelof van Gelder heeft een verbluffend goed gedocumenteerd boek gemaakt over Naporra en diens tijd. […] Naporra's omweg is een boek waarbij de schrijver zich elke moeite heeft getroost om een totaalbeeld te scheppen.'
Ed Schilders, de Volkskrant

'Een bijzonder waardevol boek, met grote liefde en toewijding geschreven.'
Femme Gaastra in Historisch Nieuwsblad