Londoh

24 december: Musium Diponegoro

Ik had me door de baas van het hotel laten vertellen dat als ik voor mijn hotel op een van de busjes stapte die daar reden ik vanzelf bij het Musium Diponegoro langs zou komen.

Nee lopen ging niet want was veel te ver. Dus ik houd op die weg een angkot aan en vraag of deze langs het Musium Diponegoro zou komen. “Stap maar in“, antwoordde de chauffeur. Ik stapte voorin in het lege busje en begon een praatje met de chauffeur. Net toen ons gesprek op gang begon te komen, dat overigens echt op zijn Indonesisch nergens over ging, stopte het busje en zei de chauffeur “Hier is het”. De plek was misschien een ruime kilometer van het hotel waar ik verbleef verwijderd, aan dezelfde weg,. Toch werd mij het advies werd gegeven om vooral vervoer te gebruiken. De Indonesiër heeft nou eenmaal een aangeboren hekel aan lopen, terwijl wij westerlingen daarvoor benen hebben gekregen. ‘s Morgens vroeg zie je er nog wel een paar in een speciaal daarvoor aangeschaft tenue rondrennen om te “joging”, ze hebben dat op de TV gezien van westerlingen en doen ze dat na. Iemand is in staat om tijdens dit sportieve gebeuren langs zijn kantoor te rennen. Een uurtje later gaat hij op de brommer of nog liever met de auto naar datzelfde kantoor toe. Hij of zij is in ieder geval gezien, dat telt, en krijgt iemand de naam dat hij of zij erg veel aan sport doet.

Ik kwam terecht voor een groot en goed onderhouden kantorencomplex, waartussen nog vele oude gebouwen stonden. Nieuwe gebouwen waren in de stijl van de oudere uit, een smaakvol geheel. Zo een compliment gebruik ik helaas erg weinig als het over het Indonesiche bouwen gaat. Dit was het bestuurscomplex van de voormalige Karesidenan Kedu, gebouwd in 1810. Ik zag een bordje “museum” en ging naar binnen. Ik werd door een dame ontvangen, die aangenaam verrast bleek door mijn bezoek. Ik was verbaasd om wat ik zag, allerlei boeken en papieren, oude bureaus met daarop antieke schrijfmachines. Bij navraag bleek dit niet het Musium Diponegoro te zijn, maar het “Museum Badan Pemeriksa Keuangan“, dat in de Nederlandse tijd de Algemeene rekenkamer heette. Ik zat dus fout. Ik kon nog wel even een blik werpen op een schitterend handgeschreven boek met verslagen uit 1820. Ik was stom verbaasd dat zo een oud boek nog in zodanig mooie staat verkeerde, ondanks het slopende tropische klimaat. Dat klimaat is in Magelang vanwege de hoge ligging echter een stuk koeler, dus minder vochtig. Om het Musium Diponegoro te bezoeken moest ik op zoek gaan naar een ambtenaar die de sleutel beheerde. Dat kostte even tijd, want ik liep diverse kantoren binnen waar de ambtenaren blij waren waren bij de gedachte dat zij hun overschot aan tijd konden doden door met een toerist te kunnen kletsen, in het bahasa Indonesia nog wel. Op een gegeven moment kwam er ene Ibu Tati met de sleutel en die leidde mij naar de achterkant van het gebouw. Daar stond de pendopo van de voormalige residentie Kedu, met ervoor een groot gazon en een schitterend uitzicht op de Gunung Sumbing. Ibu Tati ging mij van alles over Diponegoro vertellen, maar verbaasde zich al snel hoeveel ik van deze man wist en al gauw spraken we over de verschillende interpretaties van de Indonesische geschiedenis. Hoe sommige figuren echt groot zijn en anderen groot gemaakt zijn door de publiciteit, dat is heel erg in Indonesië. Iemand als president Soekarno is een gigantische legende in Indonesië, een man van buitenmenselijke proporties, hij wordt na Allah in dit land het meest vereerd. Daar stelt zijn dochter Megawati van alles toe in het werk. Er zijn zelfs documenten uit het verleden, waarin de naam van haar vader "bezoedeld" werd, ten tijde dat zij president was vernietigd. Dat heette toen de rehabilitatie van haar vader, Ibu Tati stak de sleutel in het deurslot en toen de deur open ging zag ik een kamer, met daarin een tafel, vier stoelen, kasten en wat prenten en schilderijen aan de wand. Ik was verbaasd, eigenlijk was er niets, dacht ik op dat moment. Dit was wat ik zag:



Toen ik een tijdje in de kamer stond had ik steeds meer het gevoel dat ik bij de gebeurtenis aanwezig was geweest en nu nog eens terugkeek. De vier stoelen, wie hadden daar op gezeten? De stoel waar Diponegoro zat staat in een glazen overkapping, de witte kaftan die hij toen droeg ligt over de stoel gedrapeerd. Er wordt gezegd dat er zich in de leuning van de stoel nog sporen van krassen van de nagels van Diponegoro bevinden, hij maakte zich zo kwaad dat hij met zijn nagels in de stoelleuning kraste. Op de stoel tegenover hem had vast generaal de Kock gezeten, maar wie zaten er op de andere twee stoelen? Was majoor De Stuers, de adjudant van De Kock aanwezig geweest? Het is bekend dat Diponegoro met een groot gevolg naar de onderhandelingen, die in deze kamer plaats vonden, was gekomen. Die wachtten waarschijnlijk buiten de deur, al kakelend. Een grote groep Javanen die zwijgt komt zelden voor, of het moet zijn dat de president een toespraak houdt, dan vallen ze het liefst in slaap. In een andere kast (links) hangt nog een kledingstuk van Diponegoro, verder zijn er kopjes te zien waaruit tijdens de onderhandelingen werd gedronken. Aan de wand zijn wat reproducties van de welbekende schilderijen en tekeningen die er van Diponegoro bestaan te zien. Zoals deze van raden Saleh, die is nog net in de hoek te zien. Het schilderij is eigenlijk een kopie is van een schilderij door de Nederlander Nicolaas Pieneman.


Het schilderij zit vol humor, de hoofden van de Nederlanders zijn zeer groot gemaakt om daarmee hun mentaliteit te schetsen, Raden Saleh staat ook twee maal ergens tussen het publiek. Dit staat uitgebreid omschreven in het boekje “Asal-usul Perang Jawa Pemberontakan Sepoy & Lukisan Raden Saleh” Dr. Peter Carey, Uitg. Lkis 2004.


Hoe langer ik in de kamer verbleef hoe dieper ik onder de indruk raakte, ik had werkelijk het gevoel dat hier een groot man gevangen was genomen, een echte leider van de Javanen. Ik gebruik niet de term het Indonesische volk, want dat bestond toen nog lang niet. Nou willen de Javanen wel graag de leidende positie in Indonesië bezetten, daar werk ik echter onder geen voorwaarde aan mee, en breng ik daarom deze nuance aan. Ik vond het jammer dat ik niet even op de stoel van generaal De Kock kon gaan zitten, om te horen hoe Diponegoro sprak, op die stoel plaatsnemen zou heiligschennis betekenen. Ibu Tati besloot het bezoek omdat zij weer moest werken. Ik ging nog even buiten kijken naar het uitzicht vanuit de pendopo, nog even mijmeren over prins Diponegoro, die zo een belangrijke plaats in de harten der Indonesiërs inneemt, dat is vaak min of meer gedwongen. Leerlingen aan allerlei scholen zijn verplicht van alles te leren over hun nationale helden, de Pahlawan Nasional. Daarvan zijn er velen die maar een heel klein steentje hebben bijgedragen aan het ontstaan en ontwikkeling van de Republik Indonesia. De moeder van Megawati werd door haar dochter Megawati tot nationale held verheven omdat zij van een lapje rode en een lapje witte stof de eerste nationale vlag bijeen had genaaid. Held worden na een uurtje naai- en zoomwerk is toch wel erg overdreven. En zo zijn er nog velen waarvan hun bijdrage belachelijk klein is geweest, maar uit belangrijke families kwamen of vele vrienden hadden. Maar ieder jaar moeten er op Heldendag, 10 november, nieuwe helden komen, vandaar. Voor mij staat het echter wel vast dat Diponegoro een groot leider en een inspirerende figuur was. Hij heeft het de Nederlanders heel moeilijk gemaakt tijdens de Java-oorlog die van 1825 tot 1830 woedde. Een oorlog die heel wat slachtoffers heeft geëist, zijn strijd tegen de Nederlanders was heldhaftig. Hij werd daarin bijgestaan door zijn legeraanvoerder Sentot en zijn raadsman Kyai Modjo. deze liepen in november 1828 naar de Nederlanders over, een gevoelige klap voor Diponegoro. Daarna is het met het Javaanse verzet bergafwaarts gegaan. Aan Nederlandse zijde kostte de oorlog het leven van 15.000 soldaten (ongeveer 7000 Europeanen en 8000 inheemse huurlingen) terwijl het aantal slachtoffers aan Javaanse kant op 200.000 wordt geschat. Van de laatsten zijn er velen omgekomen door hongersnood en epidemieën. Miljoenen Javanen werden ontheemd en waren er grote vernielingen op Midden Java aangericht. Na deze oorlog werd het KNIL (Koninklijk Nederlands Indië Leger) opgericht en begon Nederland met het importeren van zwarte soldaten uit Afrika, de zgn. Belanda Hitam. De kosten van de Java oorlog waren zeer hoog en toen België zich ook nog van Nederland afscheidde stond de Nederlandse staat dan ook aan de rand van een bankroet. Dat werd een van de reden om het cultuurstelsel, dat door G.G. van de Bosch ontwikkeld was, in te voeren.




De pendopo waar Diponegoro gevangen werd genomen en het terrein erom heen zijn plekken vol mysterie. De ogen van de beelden van Ganesha en de heilige koeien die er staan stralen op bepaalde avonden blauw licht uit. Vooral op Selasa Kliwon en Jumat Kliwon (combinatie van een Christelijke en Javavanse dag). Ook zijn er mensen die gezien hebben dat de rivier die langs het complex loopt soms de berg Gunung Sumbing opstroomt. Soms lijkt het ook alsof de bomen die aan het einde van het gazon staan branden, dit gebeurd allemaal in de avond (natuurlijk). Er wil ook nog wel eens een geheimzinnige vrouw rondlopen en zijn er mensen die regelmatig het geluid van paardenhoeven hebben gehoord. Er is zelfs iemand geweest die tegen subuh (zonsopgang) een wit paard heeft gezien, bereden door een man met een witte tulband op zijn hoofd. Wie oh wie zou dat toch geweest zijn?



Eerder heb ik op dit weblog over de biografie over het leven van Diponegoro geschreven,. Ik citeerde het volgende stuk, waarvan ik de opriginele bron niet ken, ik heb het uit “Djokja en Solo : beeld van de Vorstensteden” - M.P. van Bruggen uitg. AsiaMajor.


"Gij hebt beloofd en op den Koran gezworen, Uwen wettigen Vorst getrouw te blijven en te beschermen, doch instede daarvan hebt Gij het land in oproer gebracht om zelf gezag machtig te worden. Gij verdient geen medelijden en hebt door Uwe heerszuchtige bedoelingen andermaal het vertrouwen verloren. Ik mag niet gedoogen, dat Gij wederom onheil en verwoesting aanricht en daarom ben ik verplicht, U als gevangene naar Batavia te zenden.”

“Diponegoro”, vervolgt het verslag, “sprong overeind; met heftigheid protesteerde hij tegen dat besluit, zijn oogen schoten vlammen en met trillende stem vroeg hij de zijnen, of zij zouden toestaan, dat men hem gevankelijk wegvoerde. Maar geen hand die naar de kris greep, niemand die amok riep; allen sloegen de oogen neer, begrijpende, dat Diponegoro zulk een besluit had uitgelokt. Op dit welsprekend stilzwijgen ontroerde Diponegoro zichtbaar, en zich tot de generaal wendende riep hij luide dat hij zich niet gevangen gaf. Doch nauwelijks waren deze trotse woorden gesproken, of de regelmatige pas van een afdeling troepen werd gehoord, een officier verscheen om de bevelen des generaals af te wachten. Elke tegenstand ware vruchteloos, en Diponegoro, zich schikkende in het onvermijdelijke, zeide gelaten “Het is Allah’s wil”. “

Ik moest hieraan terugdenken, ik kan mij veel bij deze omschrijving voorstellen.

Op het internet vond ik nog twee versies van het gebeurde. Men kan er veel meer vinden. Vooral Indonesische die vaak verhalen over de smerige en lage manier waarop Diponegoro gevangen werd genomen. In mijn gedachten is het echter een manier die Javanen zeker toe zouden passen als ze de kans kregen en zijn ze misschien jaloers omdat hun kunstjes zijn afgekeken.


Generaal de Kock heet van de naald, op 1 april 1830:
Alle inlanders van rang waarschuwde ik dat Dipanegara matig in zijn eisen zou moeten zijn; dat het gouvernement dan mild wilde zijn, om een oorlog te kunnen eindigen die reeds zo veel mensen heeft weggemaaid en schatten gelds heeft gekost. Maar dat, Indien Dipanagara zoals eerder eiste om als hoofd van het Islamitische geloof over het gehele eiland te worden erkend, de waardigheid van het gouvernement en het belang van de Javaanse vorsten zouden vorderen om tot andere maatregelen toevlucht te nemen.Ik spoorde een eder die enige invloed op Dipanagara had aan om hem zijn eigen belang te doen gevoelen.

Reeds twee dagen voor het einde van de poeasa (ramadan) verstrekte ik aan overste Du Perron en majoor Michiels een schriftelijke geheime order, dat zij, terwijl Diponegoro mij bezocht en zijn eisen kenbaar maakte, in het uiterste geval gereed moesten zijn om hem in arrest te kunnen nemen’.Dat uiterste geval deed zich inderdaad voor: Diponegoro bleef bij zijn eisen.

Dipo Negoro’s visie is opgetekend in een babad (kroniek in versvorm). De kroniek werd in opdracht van Dipo Negoro vervaardigd tijdens zijn verblijf in Menado (1830-1833). Dipo Negoro’s versie luidt, in proza-vertaling:

‘Op vriendelijk toon De Kock tot de vorst: ‘U moet aanstonds maar niet meer naar huis gaan; het is beter dat u hier bij mij blijft.’‘Hoezo?’ verwonderde de vorst zich, ‘Wat zou ik hier moeten doen? Ik ben slechts gekomen om u een vriendschappelijk bezoek te brengen, zoals na de poeasa gebruikelijk is. Dan gaan de jongeren bij de ouderen op bezoek, om alle misstappen uit het verleden goed te maken. En u is van ons beiden de oudste.' De generaal zei: ‘Ik bedoelde alleen maar dat u zo lang hier moet blijven tot wij al onze zaken geregeld hebben.’‘Zaken? Welke zaken?’ vroeg de vorst verschrikt. ‘Generaal, ik ben hier niet om zaken met u te bespreken!’Toen de vorst die woorden uit de mond van de generaal hoorde, herinnerde ij zich dat hij door Allah tot vost was verheven en het werd hem duidelijk dat de generaal niet zijn vriend maar zijn vijand was.‘Nu goed dan,’ sprak de vorst ’Hoor generaal! Mijn eisen zijn nog steeds hetzelfde. U kent ze heel goed. De godsdienst wordt op Java veronachtzaamd en Allah heeft mij opgedragen om van dit volk weer gelovige moslims te maken. Daarom moet ik nu het hoofd van de Islam zijn! Kolonel Cleerens heeft mij dit beloofd en nu schendt u die belofte. Ook heeft de kolonel mij toegezegd dat ik ongehinderd naar Kedjawan zou mogen terugkeren, als onze besprekingen zouden mislukken. Hoe staat het daar nu mee?’

‘Dan zou de oorlog opnieuw ontbranden’ zei de generaal.
‘Wel, als u mannen bent, vreest U de oorlog dan?’ vroeg de vorst. Hierop beval de generaal zijn soldaten met donderende stem het residentiehuis binnen te rukken en de vorst gevangen te nemen.”

Bron


Tot besluit nog enige plaatjes van het immense standbeeld van Diponegoro op de alun-alun te Magelang