Londoh » Fort Vastenburg - Solo



31 december: Fort Vastenburg - Solo

joko_widodo
Er zijn in Indonesië nog maar weinig VOC-forten in een goede staat overgebleven, met een goede staat bedoel ik dat je tijdens een bezoek een indruk krijgt hoe zo een fort er ooit heeft uitgezien. Er zijn twee goede voorbeelden, met als onbetwiste topper fort “Rotterdam”, plaatselijk

“Hassanudin” geheten, te Makassar. Binnen in dit fort staat er nog veel van de originele bebouwing, waaronder een kerk. Een goede tweede is het fort “Vredenburg” te Yogyakarta, ook zijn hier binnen de muren nog enige gebouwen te zien, waarin een museum is gevestigd. Helaas is dit fort en de bebouwing daarbinnen wit geschilderd. Verder zijn er nog een paar voorbeelden, die ooit zijn gerestaureerd, maar in een staat die tot treurnis opwekt verkeren. Dat zijn fort “Duurstede: te Saparua, dit fort is ooit gerestaureerd, de originele bebouwing binnen is verdwenen en in de 50’er jaren vervangen door nieuwere bebouwing die er als een puinhoop bij ligt. Dan is daar nog fort “Kasteel Oranje” op Ternate, een heel mooi fort, veel van de bebouwing binnen de muren is modern, waaronder een moskee. Twee jaar geleden heeft men het hoofdgebouw opgeknapt, maar dat was om het leven van de bewoners, politieagenten, aangenamer te maken. Er staat verder een ziekenhuisje en bebouwing waarin wordt gewoond. Van fort “Nieuw Victoria” te Ambon stad staan nog wat muren overeind, het schitterende poortgebouw staat er nog florissant bij, helaas heeft men het nodig gevonden hier verleden jaar vlak voor een kerk te bouwen, zodat het uitzicht enigszins veranderd is, om maar niet te spreken van “verknald”. Dan zijn er verspreid over de archipel nog enige fortjes die als zodanig te herkennen zijn, het gebouw en de muren staan nog overeind, dat zijn fort “Barneveldt” te Bacan, een fortje waarvan ik de naam nooit heb kunnen achterhalen bij Sumenep op Madura. Verder “De Verwachting” op Sanana (Suli-eilanden) dat in gebruik is als cultureel centrum en wit is geschilderd, fort “Amsterdam” te Hila ( Leitimor) dat is gerestaureerd en eveneens wit geschilderd, zodat de vijand het op kilometers afstand kan zien. Ten slotte het fort “Beverwijk”op Nusa Laut en “Defensi” te Kayeli op het eiland Buru. Wat er verder aan VOC forten te vinden is zijn vervallen ruines of resten er slechts fundamenten. In de loop der eeuwen zijn de stenen gebruikt om huizen te bouwen of funderingen hiervoor.

Dan zijn er nog te Solo de bijna 6 meter hoge muren van het fort Vastenburg, dat een immense oppervlakte (31.533 m2) beslaat midden in het centrum van de stad. “Vastenburg” is in 1775 gebouwd, daarvoor stond op die plek het fort “Grootmoedigheid” dat in 1745 onder GG Van Imhoff was gebouwd in de jaren dat de kraton van de susuhunan Paku Buwono van Kartosuro naar Solo verhuisde. Na de onafhankelijkheid van Indonesië heeft het Indonesische leger zich in het fort gevestigd, het is jarenlang het hoofdkwartier geweest van de “Brigade Infantri 6, Trisakti Baladaya”. In 1987 kregen deze een nieuw onderkomen. Dit werd gerealiseerd door middel wat in goed Indonesisch een “ruilslag” heet, een grondruil. Bij deze ruil was Tommy Soeharto betrokken. “Vastenburg” viel daarmee in particuliere handen. Het is het enige VOC-fort in Indonesië dat in particulier bezit is, alle andere locaties zijn in eigendom van de overheid. Er werden plannen ontwikkeld om er een hotel te bouwen, deze plannen zijn echter door de economische crisis waarin Indonesië terecht kwam in de ijskast terecht gekomen. De huidige eigenaar is de projectontwikkelaar Robby Sumampouw, geboren in Solo. Het is iemand die een groot aantal minder frisse akkefietjes op zijn naam heeft staan. Hij beweerd dat hij het fort heeft gekocht omdat hij er als geboren Wong Solo (Solonees) het voor de stad wil behouden en er iets “moois” van maken wil.


vastenburg 1924
Een luchtfoto van “Vastenburg uit 1924, binnen de muren staat er nog bebouwing



In de 90’er jaren zijn alle gebouwen die binnen de muren van “Vastenburg” stonden gesloopt, op twee gebouwen bij de hoofdingang na en het poortgebouw waar deze ingang in was gevestigd. Alle ingangen waren stevig afgegrendeld met plaatijzer en prikkeldraad en het fort stond te vervallen. In 2001 ben ik eens, door over een muur te klimmen, met mijn camera een kijkje gaan nemen. Het terrein werd bewaakt door een man die daar geiten hield. Ik heb hem wat geld gegeven en toen foto’s gemaakt. Ik was zo onder de indruk van dit fort dat ik er meer ben gaan zoeken, tot in Maleisië en de Molukken toe. Inmiddels heb ik al heel veel VOC forten gezien. “Vastenburg” is veruit de grootste van al deze forten. Na jarenlange verwaarlozing verschenen er begin 2007 ineens bulldozers op het terrein van Vastenburg. De grond binnen de muren en daarbuiten werd geëgaliseerd en de muren werden van binnen aangesmeerd, de buitenkant bleef er verwaarloosd uitzien, een beetje vreemd eigenlijk. De twee gebouwen die bij de poort stonden zijn toen ook verdwenen. Toen de muren waren opgeknapt en het terrein uitgevlakt werd er in augustus 2007 een muziekfestival, het eerste “Solo International Ethnic Music Festival” gehouden. Dit was een festival voor etnische muziek uit de gehele wereld dat bezocht werd door 50.000 mensen. De bevolking van Solo was razend enthousiast, want iedereen dacht dat het fort eindelijk een publieke bestemming ging krijgen, een verlangen dat al heel lang bestond. Na het festival ging het fort echter potdicht. Ineens kwam er, niet zo lang geleden, het nieuws dat er een bouwvergunning voor een hotel was afgegeven, dit leidde tot veel protesten van de bevolking, historici, advocaten enz. Men begreep niet hoe dat kon, want het gebouw heeft een beschermde status, het is een monument. De burgemeester werd ter verantwoording geroepen en bleek dat er vergevorderde plannen bestaan om binnen de muren van het voormalige fort een hotel van 9 verdiepingen hoog te gaan bouwen, waarvoor al min of meer vergunning is verleend. Echter over het wat en hoe van deze vergunning blijft de overheid in het duister. De bevolking wil dat het stadsbestuur het fort koopt en er een publieke bestemming aan geeft. Echter de grond waarop het fort staat is de duurste in Solo, want midden in het centrum. De ruim 30.000 vierkante meter wordt geschat op een waarde van 15 miljoen Rupiah per vierkante meter. De aankoopprijs zou het bedrag van de jaarlijkse begroting van de stad Solo overtreffen. Overigens als de projectontwikkelaar een hotel zou bouwen, hij wil het “Boutique Hotel Beauty” gaan noemen, en daarmee de wet op monumenten overtreedt kan hem een maximale boete van 100 miljoen Rupiah opgelegd worden, dat is de enige sanctie.

De wali kota (burgemeester) van Solo Joko Widodo (Jokiwi) is een jonge vent van 47 jaar, een ondernemer uit de meubelbranche, die sinds hij in 2005 is gekozen als burgemeester een tomeloze energie aan de dag legt om van Solo een moderne stad te maken. Hij ruimt daartoe puinhopen die in de loop de jaren zijn ontstaan op en heeft allerlei moderne ideeën uit het westen opgepikt die hij op Solo toepast. Hij gaat bijvoorbeeld op de fiets met zijn locoburgemeester naar afgelegen kampungs om daar rechtstreeks naar de problemen van de bevolking te luisteren, de pers plus radio en TV fietst daar natuurlijk nieuwsgierig achteraan. Hij is begonnen alle kaki5 op te ruimen, er stonden er meer dan 5000 in de stad, de hoofdstraat de Jl. Slamet Riyadi kon niet meer normaal gebruikt worden, zoveel K5 stonden er. Ze staan nu op speciaal daarvoor gecreëerde plekken met speciale (dure) stalletjes. Ook heeft hij alle pasars laten renoveren. Heel goede initiatieven. Verder heeft hij op de hoofdstraat in de stad een city-walk laten aanleggen, een voetgangersgebied met veel groen, er zijn bomen, plantenbakken en luxe lantarenpalen geplaatst en speciale bestrating aangelegd. Daarmee krijg je echter de plaatselijke bevolking niet aan het wandelen, daar hebben ze een aangeboren hekel aan. Wel gaan er ineens langs deze City-walk drie dure appartementsgebouwen verrijzen van zo een gemiddeld 20 etages hoog, met daaronder shoppingmalls. Er zijn de laatste jaren in Solo zoveel shopping malls bijgebouwd dat door de hevige concurrentie het in die winkelcentra erg stil is. Hij voert voor Solo ook diverse reclame campagnes, zoals “Solo, the spirit of Java“, dat is een Engelse titel, want klinkt beter. Ook heet Solo nu "Kota Budaya", cultuurstad. Echter volgens mij is de titel "Kota Reklame" meer op zijn plaats, want om het een en ander te financieren zijn er door de gehele stad immense reclameborden geplaatst, een ware horizonvervuiling. De antiekmarkt Pasar Triwindu is ook verhuisd, die lag op een strategisch punt daar komt nu ook een shopping mall voor antiek. Helaas gaat daarmee de atmosfeer van de oude antiekmarkt verloren. Shopping is de ware Indonesische cultuur, die moet modern en poenerig zijn, arme mensen hebben immers het geld niet om te shoppen. Als die meneer Widowo werkelijk hart voor zijn stad had gehad en zo begaan was met de cultuur in zijn Solo dan had hij de bouw van een hotel op de locatie “Vastenburg” onmiddellijk verboden en had hij op de locatie een park ingericht met daarin een plek voor Kaki5, een theater en een plek voor de antiekmarkt Triwindu. Dan had Solo echt een cultureel hart gekregen. Nu stinken zijn activiteiten heel erg naar geld en vooral de winsten die dat geld opleveren kan, want alles lijkt in het werk gezet te zijn om de projectontwikkelaars te plezieren, aan zijn beleid ligt alleen economisch gewin voor een kleine groep ten grondslag.

Tot besluit enige plaatjes van Vastenburg:

vastenburg
Vastenburg in 2001, de beide gebouwen links en rechts zijn inmiddels gesloopt.

vastenburg
Het poortgebouw tijdens de renovatie van 2007

vastenburg
Nogmaals het poortgebouw tijdens de renovatie van 2007

vastenburg
De achteringang

vastenburg
De achteringang van buiten af gezien.







Reacties

Dieptriest dat Indonesiërs zo slecht met hun (en in dit geval ons) cultureel erfgoed omgaan. Je zou denken dat ze alleen zo onverschillig zijn als het gaat om restanten uit de koloniale tijd, maar archeologische resten van vóór de koloniale tijd worden door hun net zo slecht behandeld, zo niet slechter. Indonesiërs zien er volgens mij niet méér in dan een hoop ouwe stenen. Het is werkelijk verbazingwekkend dat het ze geen ene moer kan schelen, tenzij het geld oplevert natuurlijk. Zo zouden bijvoorbeeld de Borobodur en de Prambanan geen schijn van kans hebben als er niet zo veel geld zou worden verdiend aan de bezoekende toeristen. Overigens zie je dit verschijnsel ook in veel andere Aziatische landen. Ik kan een beetje meepraten over Singapore en Maleisië en daar is ook bijna alles wat lijkt op historische resten verwaarloosd of tegen de vlakte gegooid en vervangen door nieuwe gebouwen, liefst met veel glimmende tegels, spiegels en glas.
31 december 09:02:04
Goed verhaal.

Fort Rotterdam in Makassar. Daar ben ik een aantal keren geweest. Is redelijk bewaard gebleven. Nadeel van de locatie (midden op de evenaar) is dat het daar overdag tering warm is.

In een van de gebouwen van het fort (gebouwd door de Portugezen overigens) zat toentertijd een oude heer van in de 90. Later heb ik hem nog eens op de NL TV gezien. Het zou me niets verbazen als hij nog leefde.

Hij had daar een aantal indrukwekkende boeken uit de VOC tijd liggen. Deze waren vrij te beduimelen door de bezoekers. Heb daar uren in mogen lezen, geweldig! Ik ben benieuwd of de boeken daar nog liggen. Een doorn in het oog van de Nederlandse Musea die daar grif geld voor geboden hadden.

Ook leuk is dat er een standbeeld van Diponegoro staat. Volgens mij is hij in UP/ Makassar overleden.

UP is een stad waarvan je in eerste instantie denkt: Zo snel mogelijk weg hier. Als je de snikhete dagen weet te overleven (door zoals ik met een lokale gids te gaan toeren) dan zijn de uren na zonsondergang zeer de moeite waard. Alle K5’s stellen zich dan op in een lange rij van bijna 2 KM. Kun je uren doorbrengen.
31 december 12:38:44
Hi Lon,
het fanatisme waar jij altijd op zoek gaat naar VOC forten is ongelofelijk. Lange reizen en een zeer zeker fanatieke inspanning om ons deel maken van deze ontdekkingen van alles wat de VOC destijds heeft betekend is een verrijking van onze kennis van die tijd.
Bedankt daarvoor en ik hoop dat jij nog veel wil bijdragen aan de geschiedenis van die tijd die voor velen nog steeds een raadsel is.
31 december 17:47:14
@ Perwira,

De verloedering van het cultuurgoed in Indonesië is een voortdurend terugkerend thema in de stukjes die ik schrijf. Inderdaad niet alleen maar wat er uit de koloniale tijd is overgebleven, maar ook en vooral hun eigen cultuurgoed. Zie bijvoorbeeld mijn stukje over het Dieng Plateau met al die gesloopte tempels.

@Pak Lurah.

Ik ben dverse malen in Makassar geweest en ik vind het een geweldige stad, waar je ook goed eten kan. Wat je noemt heet Losari Beach waar je zonder moeite een kouwe bintang kan opslurpen, weliswaar als man allen vaak wordt lastiggevallen door meisjes van plezier, maar ja het is maar net hoe je daar mee omgaat. In kios Semarang kan je de lekkerste nasi goreng seafood ter wereld eten. Ook is de ikan bakar in Makassar een ervaring om nooit te vergeten.

Volgens mij is het standbeeld voor fort Rotterdam een beeld van Hasanuddin, de sultan van Gowa. Hij is een van de nationale helden van Indonesië door zijn hevige verzet tegen Cornelis Speelman in 1667. Het fort heet daar ook Hasanuddin, want het is gebouwd op een ouder fort dat door de Makassaren werd gesticht. Diponegoro heeft vanaf 1834 in fort Rotterdam gevangen gezeten, hij is daar ook op 69-jarige leeftijd in 1855 overleden. Hij is begraven in kampung Jawa, tezamen met zijn familieleden. Het graf is natuurlijk een bedevaartplaats. Ik ben daar de laatste keer dat ik in Makassar was op weg naar toe geweest, maar de tukan beca was zo vervelend dat ik de rit heb afgebroken. Ik vermoedde dat het nogal ver was en dat ik beter per taxi kon gaan. Dat is er niet van gekomen.

@Peter

Ik ben van nature een luie sodemieter, echter als ik die VOC forten ga bezoeken dan komt er iets in me los, de zucht naar avonturen, het bezoeken van plaatsen waar weinigen komen, vanwege “niet geïnteresseerd””te ver” “te moeilijk”en onbekendheid met de materie en het land, noem maar op. Maar doordat ik dit doe heb ik in de archipel schitterende locaties gevonden.
01 januari 02:28:30
@Pak Lurah

Ik heb zelf foto's van fort Rotterdam, maar kan die even niet vinden en daarom heb ik het internet even geraadpleegd. En wat kom ik daar tegen een foto van het beeld voor het fort, en is dat beeld in ieder geval niet van Diponegoro maar duidelijk van een ander, Hasanuddin in dit geval. Het is ook heel erg onlogisch dat er een groot beeld van een Javaan in Makassar op zo een belangrijke plek zou staan, zo werkt het hiero niet.

Onder de foto staat:

"A statue of Diponegoro is just outside the gate of Fort Rotterdam. The prince was captured and banned to Manado. Later he was sent to Ujung Pandang, where he died in Fort Rotterdam in 1855."

Het komt van deze site :

http://indahnesia.com/photobook/17/21/diponegoro.php

En dat verklaard meteen alles, die rooie webmaster van die Mooinesia site denkt dat ie alles weet, maar in werkelijkheid zit ie veelvuldig uit ze nek te lullen, men geloooft 'm ook nog.
01 januari 07:04:47
In het “Kompas”van 2 jan. J.l. las ik een stukje over de toestand van de forten op Ternate. Het had een teneur die ik ook graag gebruik en over geschreven heb. Dat die forten er vaak belabberd bij liggen. Toen in ruim twee jaar geleden die forten bezocht hadden ze het een en ander opgeknapt. Ik vond het vreemd dat er parkjes omheen lagen, met tegelpaadjes en zo, terwijl er aan de forten zelf nauwelijks iets meer was gedaan dan het smeren met cement, dat de forten in vele gevallen behoorlijk verkankert. Laatste keer dat ik er was, samen met Dangdude waren de hekken om twee forten zelfs gesloten. Bij eentje konden wij erin. Dat heb ik als volgt omschreven in een bericht op de Dangdude site:

“Ik moest vandaag even smakelijk lachen toen ik over Benteng Kalamata terug las. Dit is inderdaad het mooiste Portugese fort dat men in Indonesië kan vinden, niet in de laatste plaats vanwege de schitterende locatie. Echt een plaatje. Toen wij daar aangekomen waren was het geheel ineens afgesloten door een hek. Het jaar daarvoor was alles net opgeknapt en zag het er keurig uit, zelfs met een tuin ervoor en een kantoortje dr naast. Pas aangelegde paadje met witgekalkte randen en kon je er zo binnenlopen. Nu hadden ze de boel afgesloten, en stond het onkruid er een halve meter hoog. Ik ging nog op zoek naar een weggetje via de buren, een scheepswerfje toen er opeens een dikkige man al gebarend aan kwam sjokken, hij bleek de Juru Kunci te zijn, de sleutelbewaarder, maar hij had geen sleutel bij zich. Daarom pakte hij een steen en sloeg het goedkope Chinese slotje aan puin en liet ons binnen. Hij ging aan de kant staan en wij hebben ons verlekkerd aan het fort. Toen we erom heen gelopen waren en in de voortuin aankwamen, die verleden jaar er nog leuk uitzag met bunga kertas (bogenvil) en zo, maar nu overwoekerd was door onkruid. Opeens zagen wij in het plantsoen een gedeelte vrijgemaakt waar tomaten en aubergines de strijd met het onkruid aan gegaan waren. Dat was een smakelijke ontdekking en zagen wij waarvoor een fort nog geschikt gemaakt kon worden. Toen wij klaar waren met onze visite moesten wij de Juru kunci betalen voor het openen van het hek, maar wij bleken nauwelijks klein papier geld bij ons te hebben, als echte gierige Nederlanders vonden wij een blauw biljet van 50.000 Rp voor het stuk slaan van een slot toch wel op grove inflatie gelijken. We hebben toen al onze broekzakken leeggehaald en kwamen toch nog tot ruim 10.000 Rp, waarvan heel veel munten, die met een vies gezicht door de sleutelbewaarder werden aangenomen. Was allemaal wel weer typisch Indonesia, een schitterende toeristenattractie waar ze geen zak mee doen, behalve de bule financieel wat lichter te maken met …ja met wat eigenlijk.”

Door het artikeltje werd ik ook iets wijzer over twee andere forten op Ternate. De haven van Ternate heet “Bastiong”bij het horen van die naam denk ik meteen “Fort!!” Ik heb daar diverse malen geinformeerd maar nooit antwoord gehad. Het blkijkt dat er daar inderdaad een fort heeft gestaan, een Spaans nog wel met de naam “Talangame, dat is een lokale naam, de Spaanse naam weet ik niet. Dan zou er op ternate nog een Nederlans fort hebben gestaan met de naam “Willemstad, volgens mijn informatie zou dit “verdwenen” zijn. Het ligt in de desa Takome. Het fort is ooit in 1609 door Simon Jansz Haen gebouwd en werd bemand door 100 soldaten. Nu schijnen de desabewoners aan het garven geslagen te zijn “om de fundamenten”bloot te leggen aldus het Kompas. Je zou denken mooi, de locatie zou iets moois zijn voor archeologen, is vast nog wel het een en ander in de grond te vinden. Ik denk niet dat de desabewoners gaan graven om er iets moois van te maken. Om al die forten heen circuleren er geruchten met daarin geheime gangen en kisten met goud, inmiddels al zo vaak gehoord. Dus die desabewoners hadden het niet meer en zijn met pacul in de grond aan het hakken, daarbij alles vernielend wat er zich nog van archeologische waarde in de grond zou bevinden. Typisch Indonesië en de zorg voor zijn erfgoed.
03 januari 01:59:19
De eigenaar van Fort Vastenburg wordt ervan beschuldigd dat hij alle gebouwen die binnen de muren van dit fort stonden heeft vernield.Dit is een overtreding van de monumentenwet uit 1992. Deze gebouwen besloegen een totale oppervlakte van 5,4 hectare en zijn allemaal tegen de vlakte gegaan. In 1987 was de bebouwing binnen de muren van het fort nog geheel compleet. Er zijn in Solo groeperingen die er van alles aan doen om de bouw van een hotel en een shopping mall binnen de muren van Vastenburg te voorkomen. De actie betreft slechts een beschuldiging er is geen aangifte gedaan of politieonderzoek ingesteld.
08 februari 08:30:48
No Solution Yet for Vastenburg

Wednesday, 18 February, 2009 |TEMPO Interactive,

Surakarta:The public dialog held by the Surakarta Administration concerning the plan of a hotel construction in the Vastenburg Port area has not yet produced any solution.

Eko Budiardjo, Chairman of the Semarang City Development Protection Council, said he agreed that the heritage, which is now being by dominated by private parties, must be protected.

“However, conservation is not always static,” he said.

According to Eko, changes in economical functions are so far achievable, provided they do not violate the regulations.

According to Widya Wijayanti, a member of the Indonesian Heritage Conservation Agency, the conservation of Vastenburg Port can be carried out by dividing the area into three zones; a regional commercial zone, a city commercial zone, and a city service facility zone.

However, Gutomo the Work Group Chief from the Central Java Antiquities and Relics Conservation Agency (BP3), said that changes to the port’s functions could damage its historical values.

Meanwhile, Surakarta mayor Joko Widodo promised to organize another dialog.

“What’s important is that we keep looking for a solution,” he said.

AHMAD RAFIQ | UKKY PRIMARTANTYO
18 februari 12:43:56
Er is nu een Indonesische site speciaal aan benteng = forten gewijd

http://www.bentengindonesia.org/index.php

Nog in ontwikkeling, mij benieuwen wat er van terecht komt.
09 april 09:35:57

Uw reactie


Toegelaten BBCode:[b] [i] [u] [quote]
[img]

Reacties worden eerst beoordeeld alvorens te verschijnen.