Londoh

01 februari 2009: Zoektocht naar fort Harderwijk - Amahai

In 2006 was ik al op zoek geweest naar overblijfselen van het fort “Harderwijk” dat in Amahai gestaan moet hebben, maar toen waren de gegevens die ik had vergaard niet juist.

Ik ben toen in Masohi verzeild geraakt. Eenmaal in Masohi aangekomen realiseerde ik me dat daar nooit een VOC-fort gestaan kon hebben. Te ver landinwaarts en ook nog eens een nieuwe stad, Masohi is misschien 30 - 40 jaar gelden gebouwd. Ik heb daar toen een wandeling gemaakt en ben per ojeg terug naar Amahai gegaan en heb daar ook een wandeling gemaakt. Amahai was een oude plaats aan de bebouwing te zien en ligt aan zee. Pas veel later kwam ik erachter dat het fort Harderwijk in Amahai gestaan moest hebben, want deze plek ligt heel strategisch op een vooruitstekende landtong die de Elpaputihbaai, en de kruidnageleilanden Nusa Laut, Saparua en Haruku overziet.



Omdat ik niet tevreden was met het resultaat besloot ik nog eens op zoek te gaan, want ik had sterk het vermoeden dat er nog iets van het fort te vinden zou zijn. Ik stapte daarom ‘s morgens om een uur of 0800 op een angkot naar de haven van Tulehu, naar de kade waar de snelle veerboot “Cantika Anugerah” zou vertrekken. De lucht was zwaar bewolkt en er viel af en toe wat lichte regen. Aan het loket van de veerbootmaatschappij kocht ik een kaartje ad 105.000 Rp en om te resterende tijd te doden ging ik iets eten bij een RM Padang in de haven, een heerlijk stukje vis, een forse staart met rijst en daun singkong en een koffie toe. Een ontbijt dat goed vulde en waar ik de dag op zou kunnen teren. Daarna ging ik te scheep, het schip vertrok geen minuut te laat. De “Cantika Anugerah” is een nieuw schip, in 2008 te Palembang gebouwd. De ruimtes voor de passagiers zijn voorzien van airconditioning, en ook een grote TV van waaruit de suikerzoete Ambonese karoakemuziek de ruimte meer dan vulde. Ik ging daarom op het achterdek staan, tussen de rokers. Als men merkt dat je als buitenlander Indonesisch spreekt dan bevind je jezelf al snel in een bont gezelschap dat meestal alleen naar de conversatie die je met iemand voert luistert. Ze stellen dan hun vragen aan de gesprekpartners, indirect dus. Ik ben daar nog steeds niet echt aan gewend, maar laat het maar zo, het is een gewoonte in dit land. Tijdens de reis gaat dit zo door, iedereen wil even proberen en stelt dezelfde vragen, dus je bent tijdens de twee uur die de reis duurt vaak hetzelfde aan het vertellen, het verhaal dat je de afgelopen jaren al duizenden malen hebt afgedraaid. Zo sprak ik met een pak RW uit Natsepa, drie jongemannen van de Kei-eilanden die in een vruchtbomenkwekerij te Masohi werkten en iemand uit Amahai, die mij vertelde nog nooit van een VOC-fort in die plaats gehoord te hebben. Af en toe hing ik over de reling naar de landschappen te staren. Het eiland Ambon dat naar de achtergrond verdween, langs Haruku, Saparua en in de verte Nusa laut. Links voortdurend de immense lege landmassa en de bergen van Seram, van imponerende en indrukwekkende schoonheid. Over het water schoten veel vliegende vissen, onwereldse schepsels die tientallen meters vooruitkomen met hun op vleugels gelijkende vinnen, je gelooft je ogen niet bij dit fascinerende schouwspel. De hemel bleef bewolkt en steeds dreigde er regen. Bij deze grijze luchten zien vliegende vissen ook grijs, in het zonlicht echter zijn ze met een doorschijnend azuurblauw gekleurd.



Het schip kwam precies op tijd aan de betonnen steiger van Amahai aan, nadat de hekken van deze haven gepasseerd waren belandde ik in de gebruikelijke chaos van ojeg, taxi’s en angkots die kriskras door elkaar heen geparkeerd stonden en waarvoor de bestuurders de passagiers vervoer aanboden. Ik ging ergens aan de zijkant staan om de drukte te overzien. Ik zou daarna door Amahai gaan wandelen op zoek naar de overblijfselen van het fort. De jongeman uit Amahai die ik op de boot had ontmoet kwam op de toe met naast zich een ambtenaar, gezien zijn uniform en vertelden dat ze de locatie van het fort wisten hij legde me uit waar ik het fort zou kunnen vinden. Onbekend met deze streken zei zijn relaas mij niets. Intussen was er ook een chauffeur bij komen staan die me wel even zou brengen. Daar had ik geen trek in en zocht een ojeg, deze liet ik uitleggen waar het fort te vinden zou zijn. Toen ik hem een prijs voor zijn diensten vroeg wist hij niet wat te zeggen, misschien had mijn bahasa Indonesia hem afgeschrikt om eens goed te overvragen. Ik zei hem dat als hij goed zijn best deed hij ook een goede beloning zou ontvangen, dat werd de deal. We gingen op weg en reden langs een mooie asfaltweg Amahai uit. Ik begon al meteen te twijfelen of we wel naar de juiste plaats reden. Enige kilometers buiten de bebouwing van Amahai hield de ojeg halt. We liepen een klein paadje in en bij een ruïne van een huis, dat tijdens de burgeroorlog was afgebrand parkeerde hij zijn motor. Hij vertelde me dat we een stukje moesten lopen. Daar had ik geen bezwaar tegen, er liep een pad door een klappertuin dat we volgden. Al snel ging het pad glooien en werd het lopen zwaarder. Mijn begeleider liep erg snel alsof het een wedstrijd betrof. Ofschoon ik me niet wilde laten jagen liep ik toch ongewild sneller. Het pad liep over een wat in wielrentermen “vals plat” heet. Ook scheen er geen einde aan het pad te komen, mijn gids zei nog even, waarop ik hard begon te lachen. Ik moest af en toe stoppen om bij te komen, het zweet gutste mij van het lichaam. Ik heb me voorgenomen om nooit meer bergen te gaan beklimmen, dit was dus een onverwachte beproeving. De begroeiing werd wilder, hier en daar lagen overwoekerde tuinen waar singkong had gestaan, er groeiden nog van deze planten te zien aan de steeltjes die op de grond lagen. Men had bladeren geplukt en schoongemaakt, singkongblad is een zeer geliefde groente. Mijn gids hield stil op een plek waar twee mannen bezig waren een veld schoon te maken, een van de twee zou met ons meelopen om met zijn parang het pad schoon te maken. We gingen steeds steiler omhoog, ik had geen zin in hetgeen ik aan het doen was, maar de belofte dat het nog “even” zou duren deed mij doorzetten. Op een gegeven moment wees de man die was meegekomen omhoog en zei “Benteng”. Ik zag geen VOC-fort, de locatie was er ook niet geschikt voor, zo ver op het land en hoog op een heuvel. Ik zei dat het een Moluks fort was. Een muur van slordig gestapelde koraalsteen hoog op een heuvel kon niets anders zijn. Met de nodige moeite voltooide ik de laatste meters naar de top en worstelde mezelf over de wankele stenen muur heen, de uitgestoken handen weigerde ik heel stoer. De top was dicht begroeid met struikgewas, het was zelfs erg moeilijk om een fotootje van de muur te maken die was ook verborgen achter de begroeiing. Ik zei hoofdschuddend “Bukan VOC” mijn begeleider keek verschrikt, ik begon hard te lachen en zei dat ik de situatie wel grappig vond, missie mislukt maar toch een fort gezien. Ik had geen zin om door de bosjes heen te kruipen om op zoek te gaan naar zaken die er bijna zeker niet waren en zei laten we maar terug gaan. De afdaling van het fort was steil en glibberig want het had diezelfde ochtend nog geregend. Gelukkig waren er allerlei stammetjes waaraan ik mezelf kon vast grijpen. Vergeleken met die twee Molukkers voor me die ik in looppas af zag dalen voelde ik me een oude invalide man, echter meedoen om "iets"te bewijzen begin ik niet meer aan. Ik gedraag me op dit soort terrein naar mijn leeftijd. De rest van de afdaling was gemakkelijk, ik begreep dat het stuk dat we op de heenweg hadden gelopen nogal steil was geweest, gezien het gemak waarmee de afdaling ging. We hadden over de heenweg een uur gedaan, dus niet bepaald een klein eindje, ik had op de weg naar de top nauwelijks gerust, hoogstens enkele malen een paar minuten. We liepen door klappertuinen en ik zag ook grote gedeelten grond begroeid met ananas, dat liet men maar z’n gang gaan, want vaak waren deze vruchten nauwelijks te zien.




We stopten bij een singkongtuin waar een oude man aan het werk was, deze werd geroepen en gingen wij naar zijn zeer eenvoudige woning gemaakt van bamboe. Het hutje bestond uit twee vertrekken, een zwartgeblakerd keukentje en een kamer met een groot bamboebed dat bijna de gehele ruimte in beslag nam, langs de wand een bankje. Ik werd uitgenodigd om daarop plaats te nemen. De oude man werd ondervraagd of hij iets van VOC forten afwist, dat bleek bitter weinig te zijn. Hij was 72 jaar oud en kon zich de Japanse bezetting nog herinneren als zijnde een vreselijke periode ondanks dat hij gedurende die periode nog een jong jochie was. Er zouden nog een paar gebouwen door de Japanse luchtmacht in Amahi zijn opgericht, maar dat was alles wat hij van historische gebouwen afwist. Hij was zijn hele leven boer geweest en kwam niet zoveel in de stad. Ik keek eens in de hut rond, behalve het “fornuis” dat uit drie stenen bestond, daarop een wadjan, boven het bed drie foto’s van westerse vrouwen, wat kleding en een petroleumlamp was er in het hutje niets anders te bekennen. Ik zag een heel simpel leven, ik denk niet dat er veel mensen in Nederland zo wonen en leven. Op Seram is dat heel eenvoudig te realiseren. Een uitgestrekt eiland zo groot als….. met maar 200.000 inwoners. Omdat de man weinig kon vertellen namen we afscheid, ik moest zo langzamerhand terug richting Amahai om de boot naar Ambon te halen, die zou om 14.00 vertrekken, het was half een.



Ik liet me door de tukang ojeg bij de haven afzetten, om verder op zoek te gaan naar het fort Harderwijk had weinig zin want ik had daar geen tijd voor. Net als de vorige keer kreeg ik het vermoeden dat het zich in het grote legerkamp dat Amahai kent moest bevinden. Alle legerplaatsen zijn na de Nederlandse en Japanse tijd door het Indonesische leger overgenomen. Een mooi voorbeeld daarvan is het fort Nieuw Victoria in Ambon stad, dat nog steeds door het leger wordt gebruikt. Ik nam afscheid van mijn gids, gaf hem 50.000 Rp wat een grote smile en een bedankje opleverde en ging in de haven es teh manis drinken, ik was uitgedroogd. Het eerste glas dronk ik in een teug leeg, en bestelde meteen een tweede. Ik raakte in gesprek met een militair, een infanterist, die gelegerd was op Timor en daar bij de grensbewaking was ingedeeld wat veel contacten teeweeg bracht met buitenlandse militairen die in dienst van de VN aan de kant van Timor Leste de grens bewaakten. Zij onderdeel bevond zich op Ende op het eiland Flores. Hij had ook al dienst in Aceh gedaan. Hij was afkomstig uit Amahai en was voor het eerst in zes jaar eens terug naar huis geweest. Hij kwam uit een familie waarvan alle mannelijke leden beroepsmilitair waren, dat ging terug tot de KNIL-tijd. Ik rekende mijn consumptie af en ging op zoek naar het loket waar de kaartjes voor de boot werden verkocht, dat bevond zich niet ergens in de gebouwen van de terminal maar ergens achteraf, het kostte me de nodige hulp om dat te vinden, het lag verscholen achter een kleine markt waar Aqua, fruit, rookwaar en meer van dat soort benodigdheden die bootpassagiers onderweg nodig zouden kunnen hebben. Ik liep de boot op en ging op het achterdek staan. Tussen de boot en de kade zwommen er allerlei jongetjes die de passagiers trachtten te bewegen muntjes in het water te gooien, die zij dan opdoken. Heel simpel want er stond slechts een halve meter helder water.


De boot vertrok weer precies op tijd, toen deze de haven van Amahai verliet schommelde deze hevig op de golven, doch dat was maar voor even. Het weer op de terugtocht was somber en viel er af en toe motregen uit de bewolking, de Indinesiers lagen vermoeid te slapen, wat de tocht enigszins saai maakte Toen de boot in de haven van Tulehu afmeerde regende het echt.

Nu ik weer in Solo terug ben heb ik er de pest in dat ik voor de tweede keer dit fort niet heb kunnen vinden, ik ben er van overtuigd dat het, althans overblijfselen ervan, bestaat. Helaas kan niemand mij daar over de juiste info verschaffen. Ik was op zoek naar de naam van de benteng die ik had bezocht en stuitte op de volgende site waar een benteng "Haderwijk" vermeld staat. Ik heb in ieder geval een goed excuus om nog eens naar de Molukken af te reizen, want "proyek belum selesai"





Volgende >>