Londoh

07 maart 2009: Sekaten Solo 2009

Al bijna vijf weken ben ik door werk aan huis gebonden, niets voor mij, ik moet er af en toe een dagje uit, om een frisse blik te halen, anders ga ik mezelf een machine voelen. Ik sta de laatste dagen voortdurend

op het punt erop uit te gaan, maar het weer verhinderd dat. Al vijf weken regen, soms zo erg dat de straat hiervoor in een kolkende rivier veranderd, meteen de halve kampung onder water, omdat de selokans te smal zijn en nergens heen leiden. Ze maken een rondje om dit wooncomplex. Dat terwijl op 500 meter afstand de rivier Bengawan Solo stroomt. Een afvoer daar naar toe was te duur voor de projectontwikkelaar. Elke ochtend als ik buiten loop om een ontbijtje en een krantje te kopen, kijk ik omhoog en hoop dat het zonnetje doorbreekt, is vaak niet het geval, hoogstens een uur zonneschijn, dan heb je het wel gehad. Het is maar goed dat het Indonesische KNMI, de BMG, niet het aantal uren zonneschijn meet, want we komen zwaar tekort de laatste vier jaar. Grijze bewolking is het kenmerkende weerbeeld voor Java geworden. Uit die bewolking valt vaak motregen (hujan grimis) of het komt met zeer grote bakken langdurig neer wat in veel gevallen tot overstromingen leidt. 's Morgens is de bewolking zo grijs dat het licht niet mooi is om fotootjes te maken, iets dat ik graag doe als ik op pad ga. Een paar dagen geleden zag ik een vaal zonnetje doorbreken en ben ik vlug op de bus naar de stad gegaan. Even naar de alun-alun kidul, door de kraton gewandeld naar de aln-alun lor, waar er momenteel Sekaten wordt gehouden. Toen ik daar was aangekomen was het weer inmiddels wederom betrokken en dreigde er regen uit de grijze bewolking. Ik heb echter een paar foto's kunnen maken. Naar inleiding tot de foto's zal ik uitleggen wat Sekaten inhoudt, want dat is een typisch Javaans gebeuren, een mengeling van Islam, traditie en natuurlijk bijgeloof.

Sekaten is een jaarmarkt met daarbij een kermis die ieder jaar in de vijfde maand, Maulud, van de Islamitische/Javaanse jaartelling gehouden word rond de tijd van de geboortedag van de profeet Mohamed. Sekaten wordt in de beide vorstensteden Surakarta en Yogyakarta gehouden en is een echt volksfeest, de gewone man komt van heinde en ver om aan dit gebeuren deel te nemen. Het feest, Grebeg Maulud genaamd, wordt geopend met een processie waarbij twee gamelan vanuit de kraton naar de Masjid Agung worden gedragen om daar bespeeld te worden, dat geluid begint iedere dag om 13.00 uur. Deze twee gamelan zijn zgn pusaka, erfstukken van de kraton en worden aangeduid met de namen Kyai Guntur Madu en Kyai Guntur Sari. Elke pusaka krijgt de heilige titel Kyai voor de naam. Deze gamelan zijn zeer groot met een ver dragend geluid, en dateren uit de 15e eeuw. Dit bespelen van de gamelan wordt veel door vrouwen bezocht, die daarbij vaak een speciale sirih pruimen met veel tabak en een "kantil" bloem erin gestoken. Een bunga kantil (mechella champana) wordt op Java in offers gebruikt. De sirihpruimen komen in de vorm van een “conthong”, een puntzakje van een blad gevouwen. De vrouwen geloven dat zij door het gebruiken van deze sirih goed gezond blijven, er altijd jong zullen uitzien en veel levensgeluk gaan ondervinden. Op Sekaten zijn ook "pecut" te koop, koeienzwepen. Hiervan wordt geloofd dat ze goed zijn om de orde te bewaren en dat deze het “vee” productiever maken bij het verkrijgen van nageslacht. Deze zaken mogen op het terrein van de moskee verkocht worden, tezamen met telor asin (zoute eendeneieren), wedang ronde (een drank met gember) en nasi liwet. Verder worden er nog “gangsingan” verkocht, dat zijn traditionele tollen gemaakt van bamboe, die een geluid voortbrengen.

Door het bespelen van de gamelan worden de Wahli Songo opgeroepen en fluisteren het toegestroomde volk Islamitische teksten in het oor. Kyai Guntur Madu klinkt als "Asyhadu an laa Illaaha Ilallah" en Kyai Guntur Sari als "Wa Asyhadu anna Muhammaddarrasulullah". Twee dagen voor de verjaardag van Mohamed wordt Kyai Setomi, dat is een groot kanon dat bij de alun-alun te vinden is, schoongemaakt. Het schoonmaken van de pusaka is een traditie die ook door veel volk wordt bezocht. Op de dag van Mohamed’s verjaardag is er dan de Gunungan. Grote bergen (gunung = berg) eten, die mooi versierd zijn, worden door de Ulama van de kraton naar de Mesjid Agung gedragen. Deze bergen bestaan uit traditioneel Javaans eten en de opbrengsten van de grond, vruchten, kacang panjang, ketimun, terong, pisang, e.d. De bergen zijn gevormd als jaler (man) en estri (vrouw). Onder het dragen van deze gunungan wordt Kyai Guntur Sari in de kraton voor de Sasana Sewaka, een pendopo in de kraton, bespeeld. De twee gamelan zijn voor de Gunungan-processie naar de kraton terug gebracht, Kyai Guntur Madu wordt opgeborgen in de ruimte voor pusaka. Als het eten de Mesjid Agung heeft bereikt wordt er voor het eten gebeden, na het gebed wordt het eten aan het volk uitgedeeld. Althans dat zou zo moeten zijn, maar er ontstaat een hoop trammelant en er wordt gevochten om iets van de Gunungan te pakken te krijgen. Het bijgeloof zegt dat iemand die een stukje van de Gunungan te pakken krijgt veel geluk en rijkdom ten deel zal vallen. Hierna is het officiële gedeelte van Sekaten afgelopen, maar de jaarmarkt en de kermis gaan nog twee weken door.

Ik wandelde over de pasar Sekaten, ik heb dit al vaak mogen zien. De markt wordt vooral gebruikt om allerlei goedkope producten aan de man/vrouw te brengen, kleding, snoep en speelgoed. De kermis bestaat uit allerlei ouderwetse attracties zoals met de hand voortbewogen draaimolens, spookhuizen, treintjes, waarzeggers, mensen en dieren met vreemde afwijkingen die getoond worden, schiettenten, suikerspinnen, allerlei gebak en drankjes, daarbij nog wat moderner vermaak. Op mijn rondgang heb ik een paar stukken traditioneel speelgoed gefotografeerd. Men zou niet begrijpen dat zoiets in deze tijd nog aftrek vindt. Al jaren worden er op Sekaten dezelfde speelgoedjes verkocht, alsof ze nooit vervelen. Het zegt echter ook wel iets over het publiek dat Sekaten bezoekt, van ver weg uit kampung en desa.