Reacties
Dangdude schreef:
Zelf heb ik jarenlang op een Squire Stratocaster gespeeld die heb ik nog steeds. Deze was echter in de jaren 70 in Japan vervaardigd, ook onder licentie van Fender. Na een andere top- en brugkam van grafiet erop te hebben gezet was ie echt helemaal af qua sound en wilde ik hem niet meer voor een echte Fender ruilen. Ik neem aan dat nu deze gitaren ook in Indonesië vervaardigd worden deze van een zelfde kwaliteit zullen zijn, daar Fender USA wel een oogje in het zijl zal houden.
18 maart 2009 11:26:07
Londoh schreef:
Hi D'Dude,
Voor dit stukje heb ik o.a. op Amerikaanse sites gegoogled en ze waren erg enthousiast over die IndoFenders, speciaal het geluid dat er uit komt. Bijv.:
Fender Squier Stratocaster Affinity, May 24, 2007
Reviewer: Paul from Ft. Myers Fl
This is my 2nd fender guitar. It is made in indonesia. I know it can't be any good. But it has a flawless silver finish 2 single pickups and 1 humbucher. Right out of the box ; great tone , really the best guitar I've owned. Just in case I got a second opinion. from a freind who has been in the music business for 40 years. His reply: I don't know how they do it , this thing is hot, smooth. Don't know how this only cost 130.00 to the door. What else can i say.
Overigens als ik die twee Fenders niet had gezien had dit stukje er ook nooit gekomen :-)). Dat vond ik heel speciaal.
Voor dit stukje heb ik o.a. op Amerikaanse sites gegoogled en ze waren erg enthousiast over die IndoFenders, speciaal het geluid dat er uit komt. Bijv.:
Fender Squier Stratocaster Affinity, May 24, 2007
Reviewer: Paul from Ft. Myers Fl
This is my 2nd fender guitar. It is made in indonesia. I know it can't be any good. But it has a flawless silver finish 2 single pickups and 1 humbucher. Right out of the box ; great tone , really the best guitar I've owned. Just in case I got a second opinion. from a freind who has been in the music business for 40 years. His reply: I don't know how they do it , this thing is hot, smooth. Don't know how this only cost 130.00 to the door. What else can i say.
Overigens als ik die twee Fenders niet had gezien had dit stukje er ook nooit gekomen :-)). Dat vond ik heel speciaal.
18 maart 2009 11:48:50
Balangan schreef:
Interessant stukje!
Die Surya klets weer uit zijn nek, die weet echt niet waar ie het over heeft (hij blijft wel leuk voor de lach trouwens).
Er zijn meer gerenommeerde gitaar merken die bepaalde modellen in Indonesië laten produceren.
LTD gitaren, worden ook in Indonesië gemaakt en zijn de goedkopere versie van ESP gitaren (ook geen kleine jongen in de gitaar wereld). Ik betwijfel alleen of die in de desa gemaakt worden, ik denk eerder ergens in een fabriek met een hele hoge muur eromheen.
Die Surya klets weer uit zijn nek, die weet echt niet waar ie het over heeft (hij blijft wel leuk voor de lach trouwens).
Er zijn meer gerenommeerde gitaar merken die bepaalde modellen in Indonesië laten produceren.
LTD gitaren, worden ook in Indonesië gemaakt en zijn de goedkopere versie van ESP gitaren (ook geen kleine jongen in de gitaar wereld). Ik betwijfel alleen of die in de desa gemaakt worden, ik denk eerder ergens in een fabriek met een hele hoge muur eromheen.
18 maart 2009 14:19:47
h0mpy schreef:
ik ga er van uit dat de gitaren vervaardigd onder licentie wel van goede kwaliteit zullen zijn maar ik zelf heb bijna alleen maar indonesische gitaren bespeeld van het type 'brandhout'.
nu moet ik natuurlijk wel zeggen dat merkgitaar dat hier in de winkel hangt een simpel massaproduct is. als je bijvoorbeeld een willekeurige fender of gibson uit het rek pakt speelt het vaak knudde..bijvoorbeeld de fretten staan te hoog.
enige remedie is om na de aankoop het ding meteen te laten 'customizen'.
kenissen van mij hadden ook hun eigen gitaarfabriekje. alles werd met de hand gemaakt..van violen tot semi-accoustische basgitaren.
ze zagen er echt geweldig uit voor een kleine prijs. ik zag hier wel handel in en was van plan om hier wat mee te gaan doen.
al gauw kwam ik er echter achter dat het hout dat gebruikt was van slechte kwaliteit was.
als je een gitaar wilt maken moet je simpelweg oud en kurkdroog hout gebruiken waar de krimp uit is en dit hout is duur. doe je dit niet dan gaat het hout in je gitaar zogenaamd werken en wat je dan krijgt is scheuren in het lakwerk, vervormde delen en in het geval van bijvoorbeeld accoustische gitaren scheuren in de klankkast.
het gaat dan ongeveer als volgt:
je verkoopt een zeer blitse gitaar en een paar maanden later komt de klant terug met een wrak.
dat werd dus niks.
ik ben momenteel wel bezig zelf een muziekinstrument te ontwerpen dat ook gedeeltelijk banden heeft met indonesia.
op dit moment zit ik aan het eind van de prototype fase en binnenkort hoop ik de eerste te koop aan te kunnen bieden.
nu moet ik natuurlijk wel zeggen dat merkgitaar dat hier in de winkel hangt een simpel massaproduct is. als je bijvoorbeeld een willekeurige fender of gibson uit het rek pakt speelt het vaak knudde..bijvoorbeeld de fretten staan te hoog.
enige remedie is om na de aankoop het ding meteen te laten 'customizen'.
kenissen van mij hadden ook hun eigen gitaarfabriekje. alles werd met de hand gemaakt..van violen tot semi-accoustische basgitaren.
ze zagen er echt geweldig uit voor een kleine prijs. ik zag hier wel handel in en was van plan om hier wat mee te gaan doen.
al gauw kwam ik er echter achter dat het hout dat gebruikt was van slechte kwaliteit was.
als je een gitaar wilt maken moet je simpelweg oud en kurkdroog hout gebruiken waar de krimp uit is en dit hout is duur. doe je dit niet dan gaat het hout in je gitaar zogenaamd werken en wat je dan krijgt is scheuren in het lakwerk, vervormde delen en in het geval van bijvoorbeeld accoustische gitaren scheuren in de klankkast.
het gaat dan ongeveer als volgt:
je verkoopt een zeer blitse gitaar en een paar maanden later komt de klant terug met een wrak.
dat werd dus niks.
ik ben momenteel wel bezig zelf een muziekinstrument te ontwerpen dat ook gedeeltelijk banden heeft met indonesia.
op dit moment zit ik aan het eind van de prototype fase en binnenkort hoop ik de eerste te koop aan te kunnen bieden.
19 maart 2009 22:51:01
Londoh schreef:
Hier een NL-site waar vele gitaren uit Indonesie te koop worden aangeboden, akoestische voor prijzen van zelfs 500 - 700 euro. Ze zullen toch niet gek zijn om deze dingen te verkopen, waarvan onze Surya beweerde dat het "sayur" is. Nou sla ik Surya A. qua verstand bijzonder laag aan :-)
http://www.musicdeals.nl/category/akoestische-gitaren/
h0mpy als je hout koopt moet je dat op een plaats doen waar er kiln dry faciliteiten zijn, die zijn er in de buurt van Sukoharjo, want erg veel meubelindustrie. Ik las over een bepaalde houtsoort die gebruikt wordt, maar weet niet meer waar dat was. Ik vermoed dat ze in het westen multiplex gebruiken.
http://www.musicdeals.nl/category/akoestische-gitaren/
h0mpy als je hout koopt moet je dat op een plaats doen waar er kiln dry faciliteiten zijn, die zijn er in de buurt van Sukoharjo, want erg veel meubelindustrie. Ik las over een bepaalde houtsoort die gebruikt wordt, maar weet niet meer waar dat was. Ik vermoed dat ze in het westen multiplex gebruiken.
19 maart 2009 23:14:15
h0mpy schreef:
500 tot 700 euro voor een handgebouwde gitaar is zelfs nog aan de goedkope kant. echter indonesisch handwerk kost niks dus vandaar kan een handgebouwde gitaar hier voor zulke prijzen aangeboden worden.
de kieskeurigen onder ons willen hout dat jaren gedroogd is.
er worden verschillende houtsoorten gebruikt. verschillende houtsoorten hebben ook verschillende accoustische karakterestieken en zeker ook zien bepaalde houtstructuren er gewoon verschrikkelijk mooi uit.
een body gesneden uit 1 stuk hout het liefst..afgedekt met een ander soort hout aan de voorkant waar het klankgat zit.
gitaarfreaks kunnen soms flink doordraaien over kwaliteit.
erg typisch is het volgende.. men besteld op java een partij gitaren van goed kwaliteit, duur hout. hier wordt door de afnemer flink voor betaald natuurlijk. de gitarenbouwer koopt dan natuurlijk het goedkoopste, natste hout en steekt het verschil in eigen zak.
je kan je vast wel voorstellen hoe dit gaat.
mijn instrumenten zijn van constructiestaal en van het deel dat ik uit indonesia haal is alleen de voorbewerking gedaan. ik krijg dan dus een halffabrikaat. het een en ander aan de afwerking komt uiterst precies. pogingen om dit daar te laten doen resulteerden niet in het vereiste resultaat.
de kieskeurigen onder ons willen hout dat jaren gedroogd is.
er worden verschillende houtsoorten gebruikt. verschillende houtsoorten hebben ook verschillende accoustische karakterestieken en zeker ook zien bepaalde houtstructuren er gewoon verschrikkelijk mooi uit.
een body gesneden uit 1 stuk hout het liefst..afgedekt met een ander soort hout aan de voorkant waar het klankgat zit.
gitaarfreaks kunnen soms flink doordraaien over kwaliteit.
erg typisch is het volgende.. men besteld op java een partij gitaren van goed kwaliteit, duur hout. hier wordt door de afnemer flink voor betaald natuurlijk. de gitarenbouwer koopt dan natuurlijk het goedkoopste, natste hout en steekt het verschil in eigen zak.
je kan je vast wel voorstellen hoe dit gaat.
mijn instrumenten zijn van constructiestaal en van het deel dat ik uit indonesia haal is alleen de voorbewerking gedaan. ik krijg dan dus een halffabrikaat. het een en ander aan de afwerking komt uiterst precies. pogingen om dit daar te laten doen resulteerden niet in het vereiste resultaat.
20 maart 2009 07:01:18
Londoh schreef:
Hi h0mpy,
Eigenlijk zou je zeggen dat voor het produceren van gitaren Indonesië bijna het ideale land is. Je hebt zoveel mooie houtsoorten, hoewel moeilijk te bekomen, want is het illegaal of.......... legaal. Er wordt triplex geproduceerd. De mensen kunnen geduldige vaklui zijn die alles van hout begrijpen en ze zijn vaak nog muzikaal ook.
Ik heb van 1991 - 1997 in de kunstnijverheid gezeten en ken de trucen. Je kan ook niet zomaar bij iemand bestellen, je moet er bovenop zitten. Alle goede producenten sterven van het werk, die kan je alleen maar paaien door veel meer te betalen, dat gaat niet want maak je te weinig winst. Grote orders werkt ook niet zo goed. Ik denk echter als je in mensen investeert en een paar maanden in het productieproces meeloopt je zeker tot een goed resultaat kan komen. Maar je moet ze niet aan hun lot overlaten, het zijn net kleine kinderen, als de meester weg is dan komt er rotzooi in de klas, lekker keten.
Op de site die ik zag stond toch een groot aantal gitaren in Indonesië gemaakt, het is dus wel degelijk mogelijk. Als je zelf gaat zitten klooien dan wordt zo een ding veel te duur. Jouw dagloon in NL is een maandloon in Indonesië. Je kan zoiets alleen maar doen om een perfect model te produceren, dat mee te nemen en zeggen : Zo wil ik het hebben, dit is mijn kwaliteitsstandaard.
Eigenlijk zou je zeggen dat voor het produceren van gitaren Indonesië bijna het ideale land is. Je hebt zoveel mooie houtsoorten, hoewel moeilijk te bekomen, want is het illegaal of.......... legaal. Er wordt triplex geproduceerd. De mensen kunnen geduldige vaklui zijn die alles van hout begrijpen en ze zijn vaak nog muzikaal ook.
Ik heb van 1991 - 1997 in de kunstnijverheid gezeten en ken de trucen. Je kan ook niet zomaar bij iemand bestellen, je moet er bovenop zitten. Alle goede producenten sterven van het werk, die kan je alleen maar paaien door veel meer te betalen, dat gaat niet want maak je te weinig winst. Grote orders werkt ook niet zo goed. Ik denk echter als je in mensen investeert en een paar maanden in het productieproces meeloopt je zeker tot een goed resultaat kan komen. Maar je moet ze niet aan hun lot overlaten, het zijn net kleine kinderen, als de meester weg is dan komt er rotzooi in de klas, lekker keten.
Op de site die ik zag stond toch een groot aantal gitaren in Indonesië gemaakt, het is dus wel degelijk mogelijk. Als je zelf gaat zitten klooien dan wordt zo een ding veel te duur. Jouw dagloon in NL is een maandloon in Indonesië. Je kan zoiets alleen maar doen om een perfect model te produceren, dat mee te nemen en zeggen : Zo wil ik het hebben, dit is mijn kwaliteitsstandaard.
20 maart 2009 12:05:08
Ad de Peffer schreef:
Positief verhaal over gitaarproduktie in indonesie. Ik draag het een warm hart toe.
Wel moet ik even nodig opmerken dat die 2 Fender Stratocasters op de bovenstaande foto, nooit, maar dan ook nooit te stemmen zijn, omdat de brug er verkeerd opzit. Misschien dat een linkshandige persoon er nog iets mee zou kunnen, omdat de mensuur voor een rechtshandig persoon onmogelijk af te stellen is. Het betreft zo te zien dan ook geen originele Fenders.
Wel moet ik even nodig opmerken dat die 2 Fender Stratocasters op de bovenstaande foto, nooit, maar dan ook nooit te stemmen zijn, omdat de brug er verkeerd opzit. Misschien dat een linkshandige persoon er nog iets mee zou kunnen, omdat de mensuur voor een rechtshandig persoon onmogelijk af te stellen is. Het betreft zo te zien dan ook geen originele Fenders.
03 februari 2010 22:09:30
Startpagina
Admin-login
RSS
Fan worden
Gitaren uit Baki - Kab. Sukoharjo
verkregen in gesprekken met een groot aantal handelaren en producenten. Ik woon toevallig ook in een gebied waar veel kunstnijverheid (kerajinan) wordt geproduceerd. Daardoor heb ik mensen kunnen helpen met de export van Venetiaanse spiegels, glas in lood, koperen en gietijzeren imitatie antieke lampen, enz. Voor een antiquair die antiek restaureert laat ik regelmatig allerlei onderdelen van meubels namaken. Zoiets is in Nederland niet te betalen.
Ik krijg vaak informatie waar ik niets mee doe, tot dat het moment komt dat er iemand om vraagt. Zo hoorde ik laatst van iemand die op zoek naar een gitaar was in Indonesië, nou kon ik niet inschatten hoe serieus dit verzoek was, echter ik weet al heel lang dat er op 3 kilometer van mijn woonstee een kampung is die als specialiteit het produceren van gitaren heeft. Toen ik een verloren uurtje tegen kwam ben ik daar eens uit nieuwsgierigheid een kijkje gaan nemen. Ik vind het altijd leuk om Indonesische productieprocessen te bekijken, omdat deze plaatsvinden onder primitieve omstandigheden en met minimaal gereedschap, meesters zijn ze daar in. Op een dag dat ik om 12 uur een afspraak had en om 10 uur geen zin meer had om me door de monitor te laten dwingen dacht ik: "Ik ga es effies een kijkie nemen", het was een stralende dag, iets dat we door het regenseizoen al heel lang niet meer hadden meegemaakt.
Ik liet me per taxi naar de gitarendesa vervoeren. Ik had voor mijn afspraak toch een taxi nodig, dus dit kon in een moeite door. Ik had het geluk dat de taxichauffeur vrij goed de weg wist in de kleine desa met veel doodlopende weggetjes. De desa, het zijn er twee, heten Desa Mancasan en Desa Ngrombo. Bij de ingang van desa Mancasan vindt men een toegangspoort die in het teken van de gitarenproductie staat. Zodra je onder de poort doorgereden bent zie je al aan de kant van de weg gitaren opgestapelt liggen die worden gedroogd na een productiefase, je ziet onmiddellijk waar de bewoners zich in deze desa mee bezig houden. In de twee "desa gitar" zijn ongeveer 140 bedrijfjes bezig met de productie van gitaren, van eenmanszaakjes tot een paar fabrieken. Er zijn er die zich alleen met de productie van een bepaald onderdeel bezig houden, terwijl anderen complete gitaren produceren en van deze bedrijfjes gebruik maken. In zo een desa zijn er ook allerlei andere toeleveringsbedrijven, voor hout en triplex, verf en lak plus allerlei andere benodigdheden om gitaren te kunnen produceren. De hele economie van deze dorpjes is gebaseerd op de productie van gitaren. Er zijn veel arbeiders die in deeltijd werken, zij hebben daarnaast nog sawa. Die sawa zijn vaak te klein om van te leven, hoogstens om genoeg rijst op te leveren om van te kunnen eten. Dus men werkt in de gitarenindustrie om geld te kunnen verdienen om de kinderen naar school te kunnen sturen en een motortje te kunnen kopen. Het desagewijze vervaardigen van een product is iets dat relatief veel voorkomt in Indonesië, het is ten eerste iets dat reeds lang traditioneel wordt bepaald. Maar er ontstaan steeds nieuwe plekken voor productie van een bepaald artikel. iemand begint iets te maken dat een succes blijkt te zijn, hij heeft op een gegeven moment hulp nodig en neemt daarvoor mensen uit zijn/haar omgeving aan. Als zo een product steeds beter gaat lopen dan zijn er mensen die hun kans ruiken om iets voor hun zelf te beginnen, een ideaal dat door veel Indonesiërs wordt gekoesterd, zo ontstaan er steeds nieuwe bedrijfjes. Een product kan zoveel succes hebben dat een hele kampung zo een artikel gaat produceren. Voor een inkoper is dit bijzonder praktisch, voor een product van zijn gading hoeft hij maar naar een plaats om het aanbod en de kwaliteit van de bedrijfjes te kunnen vergelijken.
De ingang van de desa.
Gitaren liggen in het zonnetje te drogen.
Oorspronkelijk vond de productie van gitaren in de stad Solo plaats. Veertig jaar geleden begon een gitaarproducent, ene Arjo Bagong, de mensen in deze desa te leren hoe zij gitaren moesten maken. Op een gegeven moment stapte er iemand, die over enig kapitaal beschikte. in deze tak van nijverheid. Daarna werd de kwaliteit van de gitaren langzamerhand steeds beter. Produceerde men in het begin alleen maar gelakte gitaren al spoedig werden er allerlei kleuren gebruikt. Een deskundige op het gebied van verf en lakken leerde de producenten krasvrije melamine lak te gebruiken. Ook werden er steeds mooiere modellen vervaardigd. De gitaren werden steeds populairder in Indonesië en er werden op een gegeven moment zelfs gitaren geëxporteerd. Wat ook belangrijk is in deze desa is dat de producenten zelf de productie financieren, dat gaat door middel van het vragen van voorschotten op orders. Het product gitaar dat in deze desa wordt vervaardigd bleek ook zo goed te zijn dat de producenten de financiële crisis die Indonesië al sinds 1998 teistert, goed zijn doorgekomen. Hieruit blijkt wel de dynamiek van de producenten in de desa.
Het grootste gedeelte van de gitaren die in de desa gitar gemaakt worden zijn voor de lokale markt bestemd. Vaak zijn dit gitaren van lage kwaliteit, want de Indonesiër heeft niet veel geld te besteden, dus zoekt naar een goedkoop product. Er is echter zoveel ervaring in de desa dat er ook kwaliteitsproducten vervaardigd kunnen worden. De betere gitaren uit Sukoharjo worden door heel Indonesië verkocht. Ook worden er gitaren voor de export vervaardigd, alsmede elektrische gitaren. Ik heb in de desa een rondgang gemaakt, hier beneden zijn enige foto's te zien van het productieproces.
Het vormen van de zijkant van de body
Halzen
Het gereedschap voor de productie, en enkele mallen
Schuren, het valt op dat dit voor Indonesische begrippen erg g
eorganiseerd is, deze foto is in een grote fabriek gemaakt
Afwerken
Hier moet je dus niet wezen, ze gebruiken
zelfs hun handen om te plamuren.
Hier nette gitaren
Nog meer van dezelfde producent
Aan de wand hingen twee Fender Stratocasters.
Ik was hier meteen weg van, omdat ik veel artiesten gezien heb die op zo een Fender spelen. Buddy Holly heeft dit model populair gemaakt, later kwamen Eric Clapton, Bob Dylan, David Gilmoure en vele anderen. Helaas kan ik geen gitaar spelen, maar krijg daar wel zin in als ik zo een mooi dingetje zie.
Op de site waar ik de vraag over die gitaren las had ik twee foto's van de Fender neergezet. Omdat iemand daar enthousiast op reageerde, kwam Ome Sidia (tegenwoordig Surya Atmadja) in het geweer. Hij houdt zich nog steeds bezig met sijken en zeuren. Wie schetst een ieders verbazing hij begon te vertellen dat gitaren die in Indonesië werden geproduceerd rotzooi waren. Bijna niet voor te stellen van iemand die zelfs beweerd dat Javaanse stront de beste ter wereld is. Hij wilde gewoon weer eens een van zijn vele criticasters voor lul zetten. Hij had een paar zinnen uit Indonesische sites gehaald, dat was het "bewijs". Omdat hij Indonesisch spreekt denkt hij dat alle anderen een achterstand op hem hebben. Hij was ook weer eens zeer selectief om zijn gelijk aan te tonen, want de sites die hij noemde zijn veel vaker positief over de gitaren die in Baki, Sukoharjo vervaardigd worden. Overigens bij het surfen over U.S.A. sites die over gitaren gaan kom je diverse heel enthousiaste recensies tegen over Fenders die uit Indonesië komen.
Over Fender Stratocasters die in licentie in Indonesië gemaakt worden
Hier een Nederlands forum met Fender enthousiasten
Hier wat uittreksels uit NL fora:
"Over wat waar vandaan komt even het volgende:
Voor zover ik weet zijn verreweg de meeste gitaarfabrieken in Azië (Japan, China, Korea, Indonesie enz.) zelfstandig, en hebben de meeste merken van gitaren die in Azië gemaakt worden geen eigen fabrieken. Zo'n merk (goedkope, al dan niet bekende merken, maar ook bekende merken inclusief Epiphoon en Ibanez, dus ook duurdere merken), geven zo'n fabriek opdracht een bepaald aantal gitaren van een bepaald ontwerp te maken. In het begin gebeurde dat alleen nog in Japan, toen Korea, toen China enz. Telkens verschuift de productie van de goedkoopste gitaren naar een land waar de lonen nog laag zijn (in Japan kun je daar niet meer van spreken), en het mooie is dat in elk van die landen de (gemiddelde) kwaliteit van de gitaren snel stijgt. Je kunt inmiddels echt niet meer zeggen dat alle gitaren uit China of Indonesie bagger zijn. Er komt echt nog wel troep vandaan, maar gelukkig zit er ook veel prima spul tussen met in ieder geval een hele gunstige prijs/kwaliteit verhouding." Bron
"Bij toeval kwam ik jouw vraag tegen op het internet! Net waar ik naar op zoek was!
Ik ben student bos en natuurbeheer in Wageningen en heb hiervoor de opleiding tropische landbouw afgerond. Mijn vriend komt uit Indonesië waar ik zelf 7 maanden gewoond heb. Wij waren op zoek naar producten om te exporteren naar Nederland en zijn pas op een idee gekomen! Wij zijn net begonnen met het uitzoeken van de mogelijkheden instrumenten (zoals gitaren en fluiten etc.) te exporteren vanuit Indonesie naar Nederland. Instrumenten zijn over het algemeen erg duur in Nederland terwijl de prijzen in Indonesië zeer laag liggen. De goedkoopste gitaren kosten daar maar 8 euro, terwijl ze hier al gauw 50 euro kosten. Nou zijn dit geen gitaren van de beste kwaliteit natuurlijk maar dit is slechts een voorbeeld. Er zijn hele goede gitaren voor een lage prijs te verkrijgen. Potentieel een goede winst marge dus. Wij moeten nog wel de export en transport kosten bekijken en zijn nog maar net begonnen. Wij zijn echter druk op zoek naar iemand die deze producten wil importeren. Heb jij misschien interesse?
Mijn vriend (Ady Wibowo) en zijn baas (David) zijn goed in zaken doen en eerlijke betrouwbare mensen." Bron